Αρχική Ιδέες & Σκέψεις Αχρήματη Κοινωνία ή o Αργός Θάνατος της Ελευθερίας;

Αχρήματη Κοινωνία ή o Αργός Θάνατος της Ελευθερίας;

8 second read


«ΛΥΠΟΥΜΑΣΤΕ. Η πρόσβαση στους λογαριασμούς σας έχει μπλοκαριστεί, βάσει έκτακτης πράξης νομοθετικού περιεχομένου.» Μένετε στήλη άλατος κοιτάζοντας και ξανακοιτάζοντας την οθόνη του κινητού σας. Γνωρίζετε ότι η περιβόητη αυτή πράξη, αφορά το «πάγωμα» των λογαριασμών υπόπτων για φορολογικά αδικήματα, καινούριο πρόσχημα της κυβέρνησης για να περάσει από κόσκινο και να ελέγξει όσους ασκούν έντονη κριτική και αμφισβητούν ανοιχτά την κυβερνητική πολιτική.
Ρίγη ανησυχίας ξεκινούν να σας καταλαμβάνουν, καθώς γνωρίζετε πολύ καλά τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Κανένα κεφάλαιο, ασχέτως ποσού, δεν μπορεί να είναι στην διάθεση σας μέχρι τουλάχιστον να περάσετε από το γραφείο του ανακριτή.

Αυτό βέβαια είναι ένα ακόμα ζήτημα που επιτείνει την αγωνία σας. Στον ενάμιση χρόνο ισχύος αυτής της διάταξης, οι πολίτες που βρέθηκαν και βρίσκονται στην θέση σας είναι πάρα πολλοί. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως και με τον αριθμό των ανακριτών, με αποτέλεσμα η αναμονή να ξεπερνά τη μια εβδομάδα στην καλύτερη των περιπτώσεων. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, για τουλάχιστον επτά ημέρες, δεν θα έχετε την άνεση να αγοράσετε τίποτα, ούτε καν τα βασικά για την διαβίωση σας.”(…)
Σας φαίνονται απίθανα όλα αυτά; Επιστημονική φαντασία ή σενάριο μιας δυστοπικής ταινίας; Και, όμως, κατάργηση των μετρητών, της συγκέντρωσης και του ελέγχου του συνόλου των συναλλαγών μέσω των τραπεζών, όλα ξεκίνησαν με τις καλύτερες προθέσεις: της διευκόλυνσης των καθημερινών συναλλαγών, της πάταξης της πολυθρύλητης φορoδιαφυγής, κ.ά.
Ο δρόμος προς την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις, ενίοτε και τις καλύτερες, για να επεκτείνουμε λίγο τη γνωστή ρήση. Είτε σε γενική κλίμακα είτε ακόμα και σε προσωπική, η ισχύς αυτής της ρήσης έχει κάθε άλλο παρά διαψευστεί. Άλλα η προσωπική διάσταση δεν θα απασχολήσει αυτό το άρθρο. Η γενική είναι το ζήτημά μας. Να σημάνουμε ένα «καμπανάκι» μιας, υπό προϋποθέσεις, διαφαινόμενης δυστοπίας. Αλλά και να δείξουμε τους καινούριους δρόμους που έχουν ήδη ξεκινήσει να ανοίγονται – και οι οποίοι ίσως να αποτελέσουν τις οδούς διαφυγής από αυτήν. Προς το παρόν τουλάχιστον…
Τεχνολογία. Ψηφιακή ζωή. Ηλεκτρονική τραπεζική. Κρατική και διακρατική διασύνδεση των πάντων. Και κυρίως… άυλο χρήμα. Ένας πανίσχυρος σύμμαχος, ένα μαγικό πολυεργαλείο, όταν τεθεί σωστά στην υπηρεσία του ανθρώπου. Άλλα συμβαίνει έτσι; Η φύση κάθε εργαλείου είναι διττή, και η τεχνολογία δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Επαφίεται στην εκάστοτε πρόθεση του χρήστη, η… χρηστή χρήση!
Τα νέα πανίσχυρα πολυεργαλεία, και δη εκείνα των ηλεκτρονικών συναλλαγών, αποτελούν καινοτομίες που τείνουν να γίνουν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας όλων μας. Εν προ-κειμένω, η χρήση πλαστικού χρήματος ήδη αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της οικονομικής και συναλλακτικής καθημερινότητας όλο και περισσότερων ανθρώπων σε πολλές οικονομίες του πλα-νήτη. Οι ηλεκτρονικές, οι άυλες συναλλαγές είναι εδώ, και απ’ ό,τι φαίνεται όχι μόνο θα μείνουν, άλλα προγραμματίζεται και να εκτοπίσουν πλήρως ή ακόμα και να αφανίσουν άλλους, περισσότερο παραδοσιακούς –και λιγότερο κεντρικά ελέγξιμους– τρόπους συναλλαγών όπως οι “over the counter” συναλλαγές, δηλαδή με μετρητά. (…)

Η σκοτεινή πλευρά

Υπάρχει μια σωρεία παραγόντων που μάλλον μας αναγκάζουν να αντιμετωπίζουμε την εξέλιξη αυτή με μια σημαντική δόση σκεπτικισμού. Ξεκινώντας από τα απλά και πρακτικά, και καταλήγοντας στα μεγαλύτερα και αρκετά σοβαρά. (…)
Αλλάζουν όμως και άλλα πράγματα. Στην εξίσωση μπαίνουν και τρίτα μέρη, τα οποία συμμετέχουν ως διαμεσολαβητές στις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Αυτό συνεπάγεται ένα ποσοστό προμήθειας για την διαμεσολάβησή τους, ανεβάζοντας την τελική τιμή εις βάρος μας. Το κόστος διεκπεραίωσης μετακυλίεται πάντοτε προς τους καταναλωτές. Αλλά δεν είναι μόνο η βέβαιη εκτίναξη του κόστους συναλλαγών.
Τα άυλα ή ηλεκτρονικά μέσα πληρωμών είναι απόλυτα εξαρτημένα από την καλή και ασφαλή κατάσταση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών δικτύων και την κατάσταση του διαδικτυακού ιστού. Σε περίπτωση οποιασδήποτε βλάβης εξοπλισμού, καταστροφής ή απώλειας της κάρτας ή κωδικών, πτώσης των συστημάτων από κυβερνοεπιθέσεις κ.ά., η μη παράλληλη ύπαρξη μετρητών για συναλλαγές παγώνει την οικονομία με απρόβλεπτες ή και επικίνδυνες προεκτάσεις.
Πάμε στα ακόμα πιο σοβαρά (και, υπό προϋποθέσεις, δυστοπικά). Η μετάβαση σε αυτό το σύστημα των ηλεκτρονικών τραπεζικών συναλλαγών, αυτομάτως καθιστά τους λογαριασμούς και τη συναλλακτική μας συμπεριφορά προσβάσιμη σε πολλά και όχι πάντα καλόβουλα βλέμματα. Από τις κάθε είδους πηγές ηλεκτρονικού εγκλήματος και απάτης, μέχρι και τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις κρατικές οντότητες, οι οποίες μπορούν να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα των τραπεζών. Σε ό,τι αφορά το πρώτο, σαφώς και τα συστήματα ασφαλείας εξελίσσονται παράλληλα με τις απόπειρες των όποιων κακόβουλων διαδικτυακά δρώντων. Όμως ο κίνδυνος συνεχίζει να υφίσταται, και δεν αφορά μόνο την απώλεια της όποιας οικονομικής δυνατότητας, άλλα και κάτι πολύ ευαίσθητο και νευραλγικό που θα αναλυθεί παρακάτω.
Εδώ ακριβώς έρχονται και οι άγνωστες για την ώρα προθέσεις τόσο των μεγάλων εταιριών, όσο και της εκάστοτε κρατικής αρχής. Εύκολα κανείς καταλαβαίνει το ότι η συναλλακτική μας συμπεριφορά αφήνει ψηφιακά ίχνη και μπορεί να καταγραφεί. Δεν υπάρχει τίποτα το συνωμοσιολογικό σε αυτό. Το σύστημα είναι δομημένο για να δουλεύει έτσι. Αυτό όμως δεν είναι τόσο αθώο όσο δείχνει. Το όποιο τέλος της αθωότητας έρχεται όταν μεγάλες εταιρίες έχουν στη διάθεσή τους λογισμικά που καταγράφουν και αναλύουν την ηλεκτρονική συναλλακτική μας συμπεριφορά, μαζί με δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα. Την ίδια ακριβώς δυνατότητα έχουν και οι κρατικές υπηρεσίες όπως η Εφορία, για την επιβολή πληρωμής της αυτονόητης αναλογίας φόρου στον καθένα μας.
Όμως, η πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες και τους μηχανισμούς, μπορεί να οδηγήσει σε δυσάρεστες καταστάσεις. Τα πάντα είναι συνάρτηση των προθέσεων άλλα και του νομικού πλαισίου, το οποίο με τη σειρά του κατά κανόνα εξασφαλίζει τα εκάστοτε συμφέροντα των κυβερνώντων και κρατούντων. Έτσι, μια κυβέρνηση που «καίγεται» για έσοδα, μπορεί να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε λογαριασμούς, καθιστώντας την κατάσχεσή τους άμεση. Ένας φορολογικός έλεγχος μπορεί να φθάσει σε πολύ βάθος, φτάνοντας ακόμα και σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα των πολιτών, εξ αιτίας της χρήσης των ηλεκτρονικών τραπεζικών συναλλαγών, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν σε νόμιμο για την εποχή τους πλαίσιο. Μας θεωρείτε υπερβολικούς;
Ας δούμε πρακτικά το ζήτημα, χρησιμοποιώντας ένα παράδειγμα. Στη χώρα μας, από το 2017 είναι πλέον υποχρεωτική η λειτουργία τερματικών POS σε όλα τα εμπορικά καταστήματα αλλά και στις ελεύθερα παρεχόμενες υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, από φορολογικής άποψης, θεσμοθετήθηκαν εκπιπτόμενες από το φορολογητέο εισόδημα οι δαπάνες που αποπληρώθηκαν με τη χρήση τραπεζικής κάρτας (χρεωστικής ή πιστωτικής). Επομένως, όλες οι επιχειρήσεις έχουν POS και ο πολίτης έχει κίνητρο να διενεργήσει τις συναλλαγές του μέσω κάρτας, βάζοντας δηλαδή την τράπεζα στο παιχνίδι. Έτσι, ο καταναλωτής ωθείται στο να χρησιμοποιεί τις τραπεζικές κάρτες έναντι των μετρητών, κατά κανόνα. Ασφαλώς, οι πληροφορίες που αφορούν την ιατρική κατάσταση των πολιτών αποτελούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, καλυπτόμενα μάλιστα από το ιατρικό απόρρητο, όπως υποτίθεται και καταναλωτικές συνήθειές του, για κάθε αγορά προϊόντων ή αποδοχή υπηρεσιών. Όμως οι πληροφορίες από την καθημερινή συναλλακτική συμπεριφορά του είναι σε θέση να προσφέρουν ευρύ πλέγμα εξαγωγής συμπερασμάτων για κάθε πτυχή της ζωής του – ιδίως όταν υπάρχουν αμφίβολης αποτελεσματικότητας δικλείδες ασφαλείας.

Η εικόνα θολώνει ακόμα περισσότερο, αν σκεφτούμε ότι πρόσβαση στα παραπάνω δεδομένα μέσω των τραπεζών έχουν και τρίτοι, οι οποίοι διατηρούν δικαίωμα πρόσβασης και επεξεργασίας των δεδομένων αυτών, όπως οι εταιρίες μηχανογράφησης που έχουν αναλάβει την τεχνική υποστήριξη των τραπεζικών συστημάτων, ασφαλιστικές εταιρείες που ανήκουν στον όμιλο της τράπεζας, εισπρακτικές εταιρίες και ούτω καθεξής…
Μια επέκταση των παραπάνω σκέψεων, θα μπορούσε να αφορά και τον ολικό έλεγχο του λογαριασμού του οποιουδήποτε, ακόμα και για υποψία έκνομων ενεργειών. Υπό προϋποθέσεις, υποθέσεις και… προθέσεις, ο έλεγχός μας και η εξάρτησή μας από το σύστημα μπορούν να αποκτήσουν απόλυτες τιμές. Περαιτέρω, μαζί με τα μετρητά, εξανεμίζεται και η όποια ελευθερία και ανωνυμία κινήσεων… Κι αν αυτό δεν είναι από μόνο του σοβαρό, η πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα παρά την θέληση μας είναι.
Αλλά, είναι όλα τόσο μαύρα; Και η πάταξη της φοροδιαφυγής; Η καταπολέμηση της παραοικονομίας και του «μαύρου» χρήματος; Ακόμα και ο έλεγχος της χρηματοδότησης της παγκόσμιας τρομοκρατίας; Κι αυτά δε χρειάζονται; – θα αναρωτηθούμε και μάλιστα δικαίως.
Ασφαλώς η φοροδιαφυγή και η μαύρη αγορά αποτελούν πληγές για τα κρατικά έσοδα στις επιμέρους εθνικές οικονομίες. Τώρα, το αν αποτελούν οι δύο αυτοί παράγοντες από μόνοι τους σοβαρή αιτία της οικονομικής ύφεσης είναι αμφιλεγόμενο ζήτημα, αλλά δεν αφορά την παρούσα θεματολογία μας.

Οι εμφανείς τάσεις, της συγκέντρωσης του ολοκληρωτικού ελέγχου των κινήσεων του κεφαλαίου μέσω των τραπεζών από τη μια και η αντίδραση της ελεύθερης αγοράς από την άλλη, δείχνουν έναν πόλεμο μεταξύ δύο ευρύτερων πολιτικών τάσεων: του απόλυτου ολοκληρωτισμού και του ακραίου φιλελευθερισμού.
Στο πρώτο παράδειγμα, τα πάντα ελέγχονται από τα κράτη και τις τράπεζες, ενώ στο δεύτερο η οικονομία είναι ελεύθερη και αυτορρυθμιζόμενη, χωρίς να έχει ανάγκη τον κρατικό παρεμβατισμό, αλλά ούτε και τυχόν αναγκαίο νομικό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Οι αλληλοσυγκρουόμενες αυτές τάσεις, όπως περιγράφηκαν πιο πάνω (βλ. προαναφερθέντα κρυπτονομίσματα, κ.ά.), δίνουν την αίσθηση μιας διεθνούς πολιτικής και οικονομικής σκηνής σε αναβρασμό. Φυσικά, αυτό έχει και τον αντίστοιχο αντίκτυπο στα κράτη, την κοινωνία, αλλά και την καθημερινότητα του καθενός από εμάς. Και μπορεί ναι μεν να μην έχουμε λόγο ο καθένας ατομικά σε ό,τι αφορά τη διεθνή οικονομία ή τα τραπεζικά συστήματα, έχουμε όμως την απόλυτη δυνατότητα της προσωπικής επιλογής στην καθημερινότητά μας, στις συναλλαγές μας, και φυσικά στην ενημέρωσή μας. Αυτό άπτεται αρχικά στο να αντιληφθούμε και να δεχθούμε το ότι είμαστε επιλεκτικά τυφλοί, όσο οδυνηρή κι αν αποβεί αυτή η συνειδητοποίηση. Η συνήθεια, η απάθεια, η ευκολία, και η κάθε είδους εξάρτηση, δημιουργούν πολύ ευχάριστες στην όψη, πολύ δυσάρεστες στην ουσία τους παγωμένες παγίδες.
Δυστυχώς, προς το παρόν η χώρα μας παραμένει θεατής απέναντι σε αυτές τις διεθνείς δραστικές οικονομικές εξελίξεις, αναλωμένη στην εσωστρέφεια και το αιώνιο εσωτερικό αλληλοφάγωμα, με πρόφαση –αυτή τη φορά– την οικονομική κρίση. Εμείς και οι συμπολίτες μας παραμένουμε ανενημέρωτοι κι έτσι επιλεκτικά τυφλοί απέναντι σε εξελίξεις, οι οποίες θα μπορούσαν να μας φανούν χρήσιμες και να μας εμπνεύσουν, ώστε να αναζητήσουμε αντισυμβατικές, εναλλακτικές λύσεις στα προβλήματά μας. Και –γιατί όχι;– ακόμα και στην έξοδο από την κρίση. Όπως είδαμε παραπάνω, ο τρόπος πάντα βρίσκεται, όπου υπάρχει πρόθεση.

Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το κεντρικό άρθρο του τεύχους Νο20 του περιοδικού Nimbus, των εκδόσεων Locus-7 & των εκδόσεων ΑΛΛΩΣΤΕ (Morphodiataxis Group.)

  • Superman vs Lex Luthor

    Ένα αιρετικό άρθρο του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο Superman είναι o απόλυτος υπερήρωας. Ως δημιούργ…
  • Ο τρόμος που βγήκε απ’ την οθόνη

    του Έρικ Σμυρναίου ~ H μαζική υστερία είναι ένα υπαρκτό και πολύ απειλητικό φαινόμενο. Απο…
  • Δήμητρα Μπενίση: Έρενυξ και άλλα τινά

    Συνέντευξη της συγγραφέως -και όχι μόνο-, Δήμητρας Μπενίση στον Παναγιώτη Κάρδαρη. Η Δήμητ…
Περισσότερα σχετικά άρθρα
  • Superman vs Lex Luthor

    Ένα αιρετικό άρθρο του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο Superman είναι o απόλυτος υπερήρωας. Ως δημιούργ…
  • Ο τρόμος που βγήκε απ’ την οθόνη

    του Έρικ Σμυρναίου ~ H μαζική υστερία είναι ένα υπαρκτό και πολύ απειλητικό φαινόμενο. Απο…
  • Δήμητρα Μπενίση: Έρενυξ και άλλα τινά

    Συνέντευξη της συγγραφέως -και όχι μόνο-, Δήμητρας Μπενίση στον Παναγιώτη Κάρδαρη. Η Δήμητ…
Περισσότερα από Eword
Load More In Ιδέες & Σκέψεις
Comments are closed.

Δείτε επίσης

Superman vs Lex Luthor

Ένα αιρετικό άρθρο του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο Superman είναι o απόλυτος υπερήρωας. Ως δημιούργ…