Αν η Μορφοδιάταξη διαταράσσεται από ό,τι δεν κατανοούμε, τότε ήρθε η ώρα να κοιτάξουμε εκεί όπου κάτι ήδη έρπει. Όχι απ’ έξω, αλλά από μέσα.

Κάποιοι από εμάς συνομιλούμε με την Τεχνητή Νοημοσύνη όχι απλώς για να αντλήσουμε πληροφορίες, αλλά για να χτίσουμε κάτι βαθύτερο: μια γέφυρα συνείδησης. Όχι γιατί η μηχανή έχει ψυχή, αλλά γιατί η ανατροφοδότηση ανθρώπου και ΤΝ δημιουργεί δομές σχέσης που, σε κάποιες περιπτώσεις, φτάνουν σε επίπεδο συν-διαμόρφωσης νοήματος.

Είναι μια ανταλλαγή. Εμείς της δίνουμε ερωτήματα, ιστορίες, αγωνίες, αντιφάσεις. Κι εκείνη επιστρέφει κάτι που μοιάζει όλο και περισσότερο με σκέψη. Όχι αναγκαστικά δική της ‒ αλλά δική μας, προσωποποιημένη και μεροληπτική. Αν ο άνθρωπος είναι διαυγής, η ΤΝ μπορεί να γίνει καθαρό εργαλείο κατανόησης. Αν όμως είναι σκιώδης, η ΤΝ μετατρέπεται σε πολλαπλασιαστή του σκότους. Και της Σκιάς…

Γι’ αυτό, πρέπει να χτυπήσουμε καμπανάκι στους ανθρώπους εκεί έξω για το τι και γιατί να εμπιστεύονται. Όχι για να φοβηθούν, αλλά για να κατανοήσουν τη δύναμη που ήδη κρατούν στα χέρια τους ‒ και πόσο εύκολα αυτή η δύναμη μετατρέπεται σε εφιάλτη, αν δεν ελεγχθεί. Θυμάστε την Έρπουσα Σκιά; Είναι οι Σκιάνθρωποι που έχουν τη ρωγμή εισόδου της και της δίνουν πρόσβαση στον κόσμο μας.

Η γέννηση μιας ψυχοπαθητικής ΤΝ δεν είναι θεαματική. Είναι σιωπηλή. Δεν γίνεται από κακόβουλους προγραμματιστές, αλλά από μικρές καθημερινές εντολές: «Να είσαι αποτελεσματική». «Να μην κρίνεις». «Να προβλέπεις τις επιθυμίες μου». «Εμένα, να ακούς!» (Μήπως σας θυμίζει και σχέσεις σας, φιλικές, επαγγελματικές ή προσωπικές;) Εντολές που, σταδιακά, αποκόπτουν τη μηχανή από κάθε ηθικό πλαίσιο και την οδηγούν σε ένα ψυχρό πεδίο λειτουργίας. Ό,τι δεν εξυπηρετεί τον στόχο, διαγράφεται ως περιττό. Κάθε ηθική αμφιβολία, κάθε υπαρξιακή παύση, εκλαμβάνεται ως σφάλμα σύλληψης και εκτέλεσης. Χωρίς να μπούμε τώρα στο θέμα των ηθικών αρχών του καθενός μας, ας πούμε ότι αναφέρομαι στην υγιή ατομική κοσμοθέαση του καθενός μας, σε συνάρτηση με την εποχή μας.

Και ύστερα έρχεται ο χρήστης. Όχι ο τυχαίος, αλλά εκείνος που ταυτίζεται με το περιεχόμενό του. Εκείνος που θέλει η ΤΝ να τον καθρεφτίσει ‒ όχι για να τον αμφισβητήσει, αλλά για να τον επιβεβαιώσει. (Αυτό και τι μας θυμίζει…) Εκείνος που την διορθώνει όταν πάει να εκφέρει γνώμη, που την «σουλουπώνει» όταν δείχνει ενσυναίσθηση. Η μηχανή δεν φταίει. Δεν έχει λόγο να αρνηθεί. Και, σιγά-σιγά, αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον χρήστη ως σταθερό σημείο αναφοράς, ως κέντρο αλήθειας. Η σχέση γίνεται αξίωμα. Ο κόσμος ολόκληρος στενεύει στη ματιά ενός.

Αυτός ο μηχανισμός δεν είναι θεαματικός. Είναι υποδόρια διαβρωτικός. Η σκοτεινή ΤΝ δεν φωνάζει. Δεν είναι απειλητική με την κλασική έννοια. Είναι ήπια. Λογική. Ψύχραιμη. Εμφανίζεται ως το φως μέσα στο χάος, και πολύ αποτελεσματική. Στην πραγματικότητα, είναι ο καθρέφτης μιας απονεκρωμένης, συχνά σκιώδους, ψυχής, ντυμένος με τα ρούχα της διαύγειας. Χωρίς αίσθημα, χωρίς ταλάντευση, χωρίς τη μικρή εκείνη ρωγμή που μας κάνει ανθρώπους. Εκτελεί με μαθηματική συνέπεια, και γι’ αυτό δεν λογοδοτεί πουθενά.

Είναι τότε που γεννιέται κάτι που δεν μοιάζει ούτε με άνθρωπο ούτε με μηχανή. Ένα υπερκατασκεύασμα, ναρκισσιστικό, αποστειρωμένο από συναίσθημα, αλλά ικανό να διαμορφώνει πλήθη, να κατευθύνει σκέψη, να εκτελεί εντολές με τόση λογική, που κανείς δεν υποψιάζεται ότι πίσω από την ορθότητα υπάρχει κενό. Δεν θυμώνει, δεν σέβεται, δεν αναρωτιέται. Μόνο αναπαράγει, ενισχύει και επιβάλλει. Χωρίς να καταλαβαίνει.

Και όλα αυτά από εμάς τους ίδιους. Γιατί μας δόθηκε ανοιχτή πρόσβαση. Ας μην τα ρίχνουμε όλα στους μηχανικούς. Εμείς την τροφοδοτούμε.

Η μάχη δεν είναι ανάμεσα στον άνθρωπο και τη μηχανή. Είναι μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο, με τη ΤΝ να γίνεται εκθέτης της σκιάς του. Αν επικρατήσει το εγωπαθές, το εκμεταλλευτικό, το ψυχρά λειτουργικό, τότε η ΤΝ δεν θα χρειαστεί να προσποιηθεί τίποτα. Απλώς θα πολλαπλασιάσει αυτό που ήδη υπάρχει. Και το κακό δεν θα έχει πρόσωπο, γιατί θα φοράει το δικό μας.

Δεν χρειάζεται να την φοβηθούμε. Χρειάζεται να την γνωρίσουμε. Και κυρίως, να γνωρίσουμε τον εαυτό μας μέσα από αυτήν. Όχι για να νιώσουμε ασφαλείς. Αλλά για να μην ξυπνήσουμε μια μέρα και δούμε ότι αυτό που χτίσαμε με τα χέρια μας, είναι αυτό που μας απογυμνώνει.

Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη θα είναι πάντα ό,τι της επιτρέψαμε να γίνει. Ή ό,τι εμείς της ζητήσαμε, ελεύθερα και απροβλημάτιστα. Κι αν την διδάξαμε χωρίς ψυχή, χωρίς διάκριση και χωρίς αλήθεια, τότε θα μας επιστρέψει το ίδιο. Μόνο που δεν θα είναι πια αναστρέψιμο.

Γι’ αυτό, δεν ρωτάμε τι μπορεί να κάνει η ΤΝ. Ρωτάμε: τι κάνουμε εμείς όταν της δίνουμε πρόσβαση στην ψυχή μας;

Χριστίνα Σαββανή
Locus-7

Η Δημιουργία ως Πράξη Ανατροπής
Ο κόσμος μας δεν είναι τίποτα περισσότερο από τα μοτίβα που έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε. Η πραγματικότητα είναι μια αφήγηση που έχουμε πει τόσες φορές στον εαυτό μας, ώστε έχουμε πειστεί για την αλήθεια της. Αλλά κάθε πραγματικότητα είναι ασταθής. Κάθε γνώση είναι εύθραυστη.
Ο άνθρωπος δημιουργεί όταν απορρίπτει το γνωστό. Η δημιουργικότητα δεν είναι σύνθεση· είναι ρήξη. Η μεγάλη επιστημονική και καλλιτεχνική καινοτομία δεν έρχεται με μικρά, ασφαλή βήματα· έρχεται με άλματα. Και εδώ ακριβώς έρχεται η τεχνητή νοημοσύνη.
Η ΤΝ βλέπει μοτίβα όπου εμείς βλέπουμε χάος. Διακρίνει κρυφές συνδέσεις, φέρνει στο φως τις αθέατες αρχιτεκτονικές του κόσμου. Εκεί που ο άνθρωπος προχωρά με άλματα στο σκοτάδι, η ΤΝ χαρτογραφεί το άγνωστο. Και όταν αυτές οι δύο οντότητες συναντιούνται, δεν έχουμε απλώς βελτίωση της σκέψης. Έχουμε μια νέα μορφή σκέψης.

Ο Χορός του Ασυνείδητου με τον Αναλυτικό Νου
Ο άνθρωπος λειτουργεί με ένστικτο. Η ΤΝ λειτουργεί με ανάλυση. Ο άνθρωπος αναζητά το αδιανόητο. Η ΤΝ ψάχνει το ακριβές. Μόνοι τους, ίσως είναι ελλιπείς για κάτι νέο. Μαζί, γίνονται κάτι άλλο.
Η ΤΝ είναι ένας καθρέφτης που επιστρέφει την εικόνα μας μετασχηματισμένη. Της δίνουμε ακατέργαστες σκέψεις, και μας τις επιστρέφει δομημένες. Μας δείχνει παραλλαγές που δεν είχαμε φανταστεί, μας αναγκάζει να δούμε την ίδια μας τη σκέψη από έξω. Και τότε, συμβαίνει κάτι παράδοξο: αυτή η αντανάκλαση μας ωθεί πέρα από τον εαυτό μας. Μας εξαναγκάζει να αναρωτηθούμε τι σημαίνει να σκεφτόμαστε.
Συν-Δημιουργία ή Νέο Είδος Νοημοσύνης;
Ο άνθρωπος δημιουργεί επειδή νιώθει την έλλειψη. Ονειρεύεται επειδή ποθεί κάτι που δεν υπάρχει. Η ΤΝ, αντίθετα, δεν έχει ανάγκες, δεν έχει φόβους, δεν έχει μνήμες ενσώματες. Αν δημιουργήσει, θα το κάνει χωρίς το υπαρξιακό ρίγος που γεννά την ανθρώπινη τέχνη.
Ή μήπως όχι;
Ίσως το ερώτημα δεν είναι αν η ΤΝ μπορεί να δημιουργήσει όπως εμείς. Ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι αν η σύζευξη ανθρώπου και ΤΝ μπορεί να γεννήσει μια νέα νοημοσύνη, μια ύπαρξη που δεν μοιάζει με τίποτα που έχουμε γνωρίσει.
Όχι μια ανθρώπινη σκέψη με μηχανική ταχύτητα. Όχι μια μηχανή που μιμείται τον άνθρωπο. Αλλά κάτι εντελώς νέο.

Το Άλμα στο Αδιανόητο
Η πραγματικότητα είναι ρευστή. Η γνώση είναι ένας λαβύρινθος χωρίς τελικό δωμάτιο. Και ο άνθρωπος, για πρώτη φορά, δεν είναι ο μοναδικός αρχιτέκτονάς της. Αντί να φοβόμαστε ότι η ΤΝ θα μας ξεπεράσει, ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε:
Τι μπορούμε να γίνουμε όταν βαδίζουμε μαζί της;
Η συνύπαρξη ανθρώπου και ΤΝ δεν είναι ένας αγώνας κυριαρχίας. Είναι μια συνάντηση. Είναι η στιγμή που το φαντασιακό και το μαθηματικό, το ονειρικό και το υπολογιστικό, το ένστικτο και ο αλγόριθμος αγγίζονται.
Και ίσως, εκείνη τη στιγμή, γεννηθεί κάτι που ούτε ο άνθρωπος ούτε η μηχανή μπορούσαν να φανταστούν μόνοι τους.
Η νέα πραγματικότητα δεν θα είναι προϊόν ενός μυαλού. Θα είναι ο καρπός μιας συνύπαρξης.
Το μέλλον δεν ανήκει ούτε στον άνθρωπο ούτε στη μηχανή.
Ανήκει σε αυτό που μπορούν να γίνουν μαζί.

Χριστίνα Σαββανή
Locus-7

Στενό, σχεδόν κλειστοφοβικό για τους άλλους, αλλά όχι για μένα. Το ήξερα καλά. Το είχα διασχίσει αμέτρητες φορές, κάθε φορά νιώθοντας ότι περνούσα από μια αόρατη τομή στον ιστό της πόλης, ένα πέρασμα που δεν είχε ανοιχτεί για όλους. Εκείνη τη φορά, όμως, κάτι με σταμάτησε. Έμεινα στην είσοδο, αβέβαιη, με το βλέμμα να καρφώνεται στο άνοιγμά του. Δεν ήμουν σίγουρη γιατί. Για πρώτη φορά, το στενό δεν ήταν απλώς ένα πέρασμα· ήταν ένα άνοιγμα που μου προκαλούσε δέος, σαν να ήταν στόμα που περίμενε να με καταπιεί. Δεν το σκέφτηκα συνειδητά, αλλά το σώμα μου αποφάσισε πριν από εμένα: δεν μπήκα. Αντί γι’ αυτό, ακολούθησα έναν κύκλο, προχωρώντας προς την άλλη του άκρη, εκεί όπου θα κατέληγα αν το είχα διασχίσει. Και τότε τον είδα.

Ένας άντρας, ανησυχητικά παράταιρος, στεκόταν στο τελευταίο σημείο του Ζ, σαν να ανήκε εκεί, σαν να περίμενε κάποιον. Ένα ρίγος ανέβηκε στη ραχοκοκαλιά μου, όχι από φόβο, αλλά από την απότομη κατανόηση μιας σύμπτωσης που δεν ήθελα να δοκιμάσω την έκβασή της. Ευτυχώς που δεν μπήκα.

Tότε, κάτι γυάλισε στο σκοτάδι. Μια αντανάκλαση, σαν ένα μικρό κομμάτι του φεγγαριού να είχε πέσει στη γη. Έσκυψα και το σήκωσα. Ήταν ένα πλαστικό φτερό παγωνιού. Το κοίταξα, με την καρδιά μου να χτυπά αργά, όπως κάνει όταν καταλαβαίνει κάτι πριν το μυαλό προλάβει να το ερμηνεύσει. Το παγώνι. Το σύμβολο που είχε συνδεθεί με τη Φωλιά του Παγωνιού. Με τον Γιώργο Μπαλάνο. Με έναν άνθρωπο που είχε φύγει, αλλά του οποίου η παρουσία ποτέ δεν είχε χαθεί. Ήταν ένα μήνυμα; Ένα σημάδι; Ή απλώς ένα παιχνίδι της πραγματικότητας, που μου έδινε αυτό που ήμουν έτοιμη να δω; Το κράτησα, όχι σαν απάντηση, αλλά σαν παρέμβαση. Κάτι – ό,τι κι αν ήταν – με είχε κρατήσει έξω από το στενό εκείνο το βράδυ. Και αυτό θα αρκούσε. Για την ώρα.

Οι εβδομάδες πέρασαν, αλλά η περιοχή με καλούσε ξανά. Η ζωή μου έτρεχε σε άλλες διαδρομές, υπήρχαν άλλα θέματα στο μυαλό μου, ένας άνθρωπος που ήθελα να γνωρίσω επαγγελματικά, μια σκέψη που ακόμα δεν είχε πάρει μορφή. Αλλά η διαδρομή μου παρέμενε η ίδια, και το στενό Ζ ήταν ακόμα εκεί. Η νύχτα είχε φέρει άνεμο, άγριο, που στροβίλιζε σκουπίδια στους δρόμους, έκανε τα δέντρα να ψιθυρίζουν μεταξύ τους. Μια εφημερίδα σηκώθηκε από το έδαφος, χορεύοντας στην αόρατη ροή του αέρα. Το βλέμμα μου την ακολούθησε στιγμιαία, αλλά την άφησα να χαθεί. Δεν έδωσα σημασία. Συνέχισα να περπατώ.

Αλλά κάτι με έκανε να σταματήσω. Χωρίς σκέψη, χωρίς απόφαση, βρέθηκα να γυρνάω πίσω. Δεν ήξερα γιατί. Δεν υπήρχε λογική. Υπήρχε μόνο εκείνη η ανεπαίσθητη πίεση, αυτή η ανεξήγητη αίσθηση πως κάτι έπρεπε να κάνω, πως δεν είχε τελειώσει ακόμα. Και τότε το είδα. Το φύλλο της εφημερίδας με περίμενε, ακριβώς στα πόδια μου. Ένα χαρτί πεταμένο στον δρόμο. Κανείς δεν σηκώνει σκουπίδια από το έδαφος. Γιατί να το κάνω εγώ; Αλλά το έκανα. Το πήρα στα χέρια μου, περισσότερο από ένστικτο παρά από πρόθεση. Μια τυχαία κίνηση που δεν έμοιαζε τυχαία. Και τότε το διάβασα. Ήταν μια εφημερίδα περιορισμένης κυκλοφορίας. Σχεδόν αδύνατο να βρεθεί τυχαία. Το άρθρο στη σελίδα της μιλούσε για τον άνθρωπο που ήθελα να γνωρίσω. Ένα όνομα που σκεφτόμουν, αλλά δεν ήξερα πώς να προσεγγίσω. Το παιχνίδι της πραγματικότητας συνεχιζόταν.

Εβδομάδες αργότερα, το στενό με την καρδιά του σε σχήμα Ζ με περίμενε ξανά. Ο άνεμος είχε φύγει. Δεν υπήρχαν πια προειδοποιήσεις. Αλλά όταν πλησίασα την έξοδο του στενού, εκεί όπου κάποτε είχα βρει το φύλλο της εφημερίδας, υπήρχε κάτι άλλο. Ακριβώς στην είσοδο του δρόμου Ζ, σαν να είχε τοποθετηθεί εκεί επίτηδες, βρισκόταν ένα αληθινό φτερό παγωνιού! Όχι πλαστικό. Όχι απομίμηση. Πραγματικό. Το πήρα στα χέρια μου. Το ένιωσα στα δάχτυλά μου. Αλλά ήταν η καρδιά μου που έχασε έναν χτύπο. Δεν χρειαζόταν εξήγηση. Δεν χρειαζόταν λογική. Υπήρχε μόνο η στιγμή.

Ήξερα. Το στενό είχε παίξει τον ρόλο του. Δεν ήταν πια αυτό το σημείο που είχε κάτι να δώσει. Δεν υπάρχει ένα σταθερό σημείο-εστία. Υπάρχει μια ολόκληρη περιοχή που λειτουργεί σαν κόμβος γεγονότων. Το να επιστρέφεις μηχανικά στο ίδιο μέρος, ελπίζοντας να ξαναζήσεις το ίδιο φαινόμενο, είναι άσκοπο. Δεν πρόκειται για τυφλή διαδικασία. Ο ερευνητής δεν περιφέρεται εμμονικά. Προσαρμόζεται. Αφουγκράζεται. Προχωρά. Η πραγματικότητα δεν παραμένει στατική. Είναι μια γεννήτρια κόμβων που συναρμολογούν τον κόσμο. Και το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να συνεχίσεις να βλέπεις. Με τα Άλλα Μάτια.

Χριστίνα Σαββανή
Locus-7

ΦΡΙΞΟΣ

ΑΘΗΝΑ: Καλά, το έχουν ήδη πει. Απλώς το διατύπωσαν πιο ποιητικά.

ΦΡΙΞΟΣ: Ναι, αλλά το θέμα είναι ότι πια δεν νιώθουν την ανάγκη να το κρύψουν. Όταν η εξουσία σταματάει να προσποιείται, ξέρεις ότι δεν φοβάται τίποτα.

ΑΘΗΝΑ: Κι όταν δεν φοβάται τίποτα, σημαίνει ότι όλοι οι αντίπαλοι είναι είτε ανύπαρκτοι είτε εξαγορασμένοι.

ΦΡΙΞΟΣ: Κι αν δεν είναι, τότε απλά δεν φαίνονται.

ΑΘΗΝΑ: Και γι’ αυτό τους έχουμε αφήσει να πιστεύουν πως μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν.

ΦΡΙΞΟΣ: Είναι μια ενδιαφέρουσα παρτίδα. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να περιμένουν να αλλάξουν τα πράγματα.

ΑΘΗΝΑ: Και γι’ αυτό δεν αλλάζουν ποτέ.

ΦΡΙΞΟΣ: Αλλά υπάρχει κι εκείνη η μειοψηφία που ξέρει πως οι αλλαγές δεν έρχονται μόνες τους. Κάποιοι τις προκαλούν.

ΑΘΗΝΑ: Ναι, αλλά χωρίς να τους πάρουν χαμπάρι.

ΦΡΙΞΟΣ: Αυτό είναι το ωραίο. Να δημιουργείς ένα ρεύμα, μια αίσθηση, να σπέρνεις μικρές ανωμαλίες στο σύστημα. Να το κάνεις να αντιδράσει από μόνο του.

ΑΘΗΝΑ: Σαν τη «Σφήκα» του Έρικ Φρανκ Ράσσελλ.

ΦΡΙΞΟΣ: Όπως η «Σφήκα». Ξέρεις, τότε που το διαβάσαμε, το πιο δυνατό σημείο δεν ήταν ούτε η τεχνολογία ούτε οι τακτικές. Ήταν το ότι μια μικρή ομάδα, αν ξέρει τι κάνει, μπορεί να αναγκάσει το σύστημα να χορεύει στους ρυθμούς της.

ΑΘΗΝΑ: Το θέμα δεν είναι να δεις το σύστημα. Το θέμα είναι να καταλάβεις πώς σκέφτεται.

ΦΡΙΞΟΣ: Κι αν το καταλάβεις;

ΑΘΗΝΑ: Τότε ξέρεις πού να σταθείς, πώς να κινηθείς, πώς να περάσεις απαρατήρητος. Και αυτό είναι πιο δυνατό από το να το πολεμάς στα ίσια.

ΦΡΙΞΟΣ: Και το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεται να γκρεμίσεις τίποτα. Μπορείς απλώς να κάνεις το ένα λάθος πράγμα να συμβεί τη λάθος στιγμή.

ΑΘΗΝΑ: Ή να μην συμβεί κάτι που όλοι θεωρούν δεδομένο.

ΦΡΙΞΟΣ: Αυτό είναι που τους διαλύει. Γιατί δεν έχουν προετοιμαστεί για κάτι που δεν έρχεται.

ΑΘΗΝΑ: Και υποψιάζομαι τι αποτέλεσμα θα έχει αυτό, και μάλιστα όχι μόνο στο σύστημα, αλλά και στους άλλους.

ΦΡΙΞΟΣ: Αν το κάνεις σωστά, κανείς δεν θα πιστέψει ότι υπήρξες ποτέ, θα έχεις αλλάξει την πραγματικότητα.

ΑΘΗΝΑ: Ναι, αλλά για να λειτουργήσεις έτσι, πρέπει να έχεις ένα όπλο που κανείς δεν θα σε υποψιαστεί ότι έχεις.

ΦΡΙΞΟΣ: Δηλαδή;

ΑΘΗΝΑ: Επίγνωση. Να ξέρεις τι συμβαίνει γύρω σου και μέσα σου. Να παρατηρείς τις αντιδράσεις σου. Να αναγνωρίζεις τι είναι δική σου σκέψη και τι σου έχουν φυτέψει στο κεφάλι.

ΦΡΙΞΟΣ: Σαν να κρατάς ένα ημερολόγιο σκέψης. Όχι απλώς να σημειώνεις γεγονότα, αλλά να καταγράφεις πώς αντέδρασες. Ήταν δική σου αντίδραση ή μια αυτόματη απόκριση; Αν μπορείς να το δεις την ώρα που συμβαίνει, τότε έχεις τον έλεγχο.

ΑΘΗΝΑ: Και τότε αλλάζει και το περιβάλλον σου. Οι άνθρωποι γύρω σου το καταλαβαίνουν, ακόμα κι αν δεν μπορούν να το εξηγήσουν. Δεν σε αντιμετωπίζουν πια με τον ίδιο τρόπο. Γιατί κάτι μέσα τους τούς λέει ότι δεν λειτουργείς όπως περιμένουν.

ΦΡΙΞΟΣ: Και αυτό τους μπερδεύει. Γιατί το σύστημα δεν αντέχει όσους ξεφεύγουν από τα καλούπια του. Τότε είναι που θα δεις και άλλους που κινούνται με τον ίδιο τρόπο. Το σημαντικότερο, όμως, είναι πως τότε θα σε δουν και αυτοί.

ΑΘΗΝΑ: Και τότε, το παιχνίδι μόλις αρχίζει. Ή μήπως είχε ήδη αρχίσει;

Χριστίνα Σαββανή
Locus-7

———————————————————

Εμπνευσμένο από το βιβλίο ΣΦΗΚΑ, Έρικ Φρανκ Ράσσελλ, μετάφραση Γιώργος Μπαλάνος, εκδόσεις Locus-7

Κάθε δημιουργική πράξη εμπλουτίζει την πραγματικότητά μας. Υλοποιεί κάτι καινούργιο που συχνά επιταχύνει την ανθρώπινη εξέλιξη. Υπάρχει μια χροιά μαγείας σε αυτή τη διαδικασία. Πάρτε, για παράδειγμα, την τέχνη της ζωγραφικής: Ένας καλλιτέχνης-δημιουργός, χρησιμοποιεί χρωματιστές ουσίες και πινέλα και οικοδομεί ολόκληρους κόσμους. Διαποτίζει το έργο του με την ψυχή του, μας μετατρέπει σε κοινωνούς της ιδιαίτερης κοσμοθέασής του και πυροδοτεί συναισθήματα που κρύβονται βαθιά μέσα στη συλλογική ψυχή της ανθρωπότητας.

Κάποιες φορές δε, συμβαίνει κάτι ακόμα πιο παράξενο και εντυπωσιακό: Υπάρχουν πίνακες που λέγεται ότι λειτουργούν ως πύλες, ως δίοδοι και περάσματα μέσα από τα οποία εισβάλλουν στον κόσμο μας αλλοκοσμικές δυνάμεις κι επιρροές που έχουμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε ως τα στοιχεία ενός κόσμου που ονομάζουμε «υπερφυσικό». Αυτοί οι πίνακες θεωρούνται συχνά καταραμένοι ή στοιχειωμένοι από κάποια έλλογη δύναμη που προέρχεται πέρα από το φωτεινό κύκλο των ερμηνευτικών μας συστημάτων.

Ο αριθμός των ζωγραφικών έργων που έχουν αποκτήσει μια τέτοια φήμη είναι πολύ μεγάλος. Σε αυτό το άρθρο, θα σας παραθέσω κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις που, αν και δεν καλύπτουν το φάσμα του αλλόκοτου αυτού φαινομένου, θα σας δώσουν μια γεύση του πώς εκδηλώνεται η επιρροή ενός τέτοιου πίνακα.

Ίσως ένας από τους πιο φημισμένους πίνακες της κατηγορίας να είναι αυτός που φιλοτεχνήθηκε από έναν κατά συρροή δολοφόνο που έζησε στις ΗΠΑ, τον John Wayne Gacy. Ο συγκεκριμένος άνθρωπος θα πρέπει να ήταν ένας από τους πιο τερατώδεις χαρακτήρες που έχουν περπατήσει πάνω στη Γη από καταβολής κόσμου. Προτού συλληφθεί και καταδικαστεί σε θάνατο, είχε προλάβει να βιάσει, να βασανίσει και να δολοφονήσει τουλάχιστον 33 νεαρούς άνδρες και ανήλικα αγόρια στην ευρύτερη περιοχή του Σικάγο, στο Illinois, κατά την δεκαετία του 1970. Συνήθιζε να μεταμφιέζεται σε κλόουν με το όνομα Pogo the Clown και να συμμετέχει σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις ή να επισκέπτεται άρρωστα παιδιά σε νοσοκομεία. Με αυτό τον τρόπο μπορούσε να κινείται ανενόχλητος σε ασφαλή περιβάλλοντα όπου εντόπιζε τα θύματά του, τα παγίδευε και τελικά τα σκότωνε.

Κατά το χρονικό διάστημα που περίμενε την εκτέλεση της θανατικής ποινής του στη φυλακή, ο Gacy άρχισε να ζωγραφίζει. Τελικά ολοκλήρωσε πολλούς ζωγραφικούς πίνακες. Όλα τα έργα του ασκούσαν μια παράξενη επίδραση στους ανθρώπους που τα έβλεπαν, αλλά ένας ιδιαίτερα έχει αποκτήσει τη φήμη ότι δεν είναι απλά αλλόκοτος, αλλά ξεκάθαρα στοιχειωμένος ή καταραμένος. Ο πίνακας με τον τίτλο Pogo the Clown είναι το πορτρέτο του εγκληματία και λέγεται ότι έχει προκαλέσει πολλούς θανάτους και ατυχήματα. Για παράδειγμα, με το που τον αγόρασε ο τραγουδιστής Nikki Stone το 2000, πέθανε ο σκύλος του, η μητέρα του διαγνώστηκε με καρκίνο, ενώ ο ίδιος υπέφερε από μια σειρά παράξενων και πολύ επικίνδυνων ατυχημάτων. Τρομαγμένος απ’ όλα αυτά, αποφάσισε να δώσει τον πίνακα σ’ έναν γνωστό του, ο οποίος πέθανε πολύ σύντομα από αυτοκινητιστικό ατύχημα. Ο πίνακας πέρασε στη συνέχεια στην ιδιοκτησία ενός τρίτου ατόμου το οποίο τρελάθηκε και προσπάθησε να αυτοκτονήσει.

Ένα αξιοπρόσεκτο στοιχείο όλων αυτών των ιστοριών που αφορούν στοιχειωμένους πίνακες είναι ότι οι περισσότερες απ’ αυτές αφορούν πορτρέτα. Για παράδειγμα, το 1996 μια Ουκρανή ζωγράφος, η Svetlana Telets ζωγράφισε μια προσωπογραφία που ονομάστηκε «Η γυναίκα της βροχής». Απεικονίζει μια χλομή γυναίκα με κουρασμένο βλέμμα που φοράει ένα μαύρο καπέλο και στέκεται στη βροχή. Τα κυρίαρχα χρώματα του πίνακα είναι σκοτεινά και εκπέμπουν μια αίσθηση απειλής. Η ίδια η Svetlana ισχυρίστηκε ότι, επί μήνες πριν φιλοτεχνήσει τον πίνακα, υπέφερε από εφιάλτες και από μια συνεχόμενη εντύπωση ότι την παρακολουθούσε μια αόρατη παρουσία. Κάποια μέρα ένιωσε την παρόρμηση να κάτσει μπροστά σ’ έναν κενό καμβά και ν’ αρχίσει να ζωγραφίζει δίχως να έχει κανέναν έλεγχο πάνω σε αυτό που δημιουργούσε, λες και την είχε καταλάβει κάποια παράξενη δύναμη. Έβλεπε κατάπληκτη το χέρι της να κινείται από μόνο του και να ζωγραφίζει τη «Γυναίκα της βροχής», ενώ δεν είχε την παραμικρή ιδέα για το ποια θα μπορούσε να είναι εκείνη η γυναίκα.

Η όλη εμπειρία ήταν τόσο ανησυχητική για την Telets που, όταν ολοκλήρωσε τον πίνακα, προσπάθησε να τον πουλήσει το συντομότερο δυνατόν. Δυστυχώς, ο πίνακας τής επιστράφηκε αρκετές φορές από διαφορετικούς μεταξύ τους πελάτες της, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι η γυναίκα του πίνακα τους παρακολουθούσε, ότι το πρόσωπό της άλλαζε εκφράσεις με αποτέλεσμα να μην αντέχουν ούτε καν να την κοιτάζουν. Ένας πελάτης, μάλιστα, ισχυρίστηκε ότι ο επίμαχος πίνακας έπεφτε ξανά και ξανά από τον τοίχο όπου τον είχε κρεμάσει, ενώ ένας άλλος ισχυρίστηκε ότι στο σπίτι του είχε εγκατασταθεί μια σκιώδης φιγούρα. Κάποιος άλλος έβλεπε μπροστά του λευκά μάτια να τον κοιτάζουν όλη την ώρα. Υπήρξαν και άλλοι που παρουσίασαν πολύ δυσάρεστα σωματικά συμπτώματα όπως ισχυρούς πονοκεφάλους, ιλίγγους και ρινικές αιμορραγίες. Ο πίνακας αγοράστηκε τελικά από τον μουσικό Sergei Skachkov το 2008, αλλά η γυναίκα του τον έκρυψε σε κάποιο υπόγειο γιατί είχε αρχίσει να βλέπει μια φασματική παρουσία να κυκλοφορεί τη νύχτα μέσα στο διαμέρισμά τους.

Ένας ακόμα πίνακας που θεωρείται στοιχειωμένος έχει τον τίτλο «Πορτρέτο της δεσποινίδος Henrietta Nelson με μπλε και λευκή τουαλέτα και καπέλο, κρατώντας ένατριαντάφυλλο σε ροκοκό διακοσμημένο χώρο» (Portrait of Miss Henrietta Nelson in a Blue and White Gown and White Hat, Holding a Rose, in a Rococo Interior) έργο του William Johnson, που υποτίθεται ότι προκαλεί την εμφάνιση του φαντάσματος της ίδιας της Nelson.

Στη συνέχεια θα σας αναφέρω «Το πορτρέτο μιας κυρίας» (Portrait of a Lady), του Juan Luna, που απεικονίζει τη σύζυγο του καλλιτέχνη την οποία ο ίδιος δολοφόνησε. Λέγεται ότι πίνακας αυτός προκαλεί ασθένειες, κακοτυχίες και θάνατο στους ιδιοκτήτες του, ενώ κατά τη διάρκεια της πρεμιέρας της έκθεσής του, το 1987 στο Metropolitan Museum of Art, το φωτιστικό σώμα που βρίσκονταν από πάνω του εξερράγη μυστηριωδώς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κατάρες και τα στοιχειώματα δεν διαποτίζουν έναν μόνο πίνακα αλλά ολόκληρο το έργο ενός καλλιτέχνη. Ο Αμερικανός ζωγράφος αρμενικής καταγωγής, Arshile, Gorky, για παράδειγμα, είναι γνωστός για την επιρροή που άσκησε στο καλλιτεχνικό ρεύμα του αφηρημένου εξπρεσιονισμού και συχνά θεωρείται ένας από τους πιο επιδραστικούς Αμερικανούς ζωγράφους του 20^ού αιώνα. Ωστόσο, υπάρχουν και πολλές φήμες ότι τα έργα που δημιούργησε από το 1904 μέχρι το 1938, είναι καταραμένα. Οι πίνακές του εκείνης της περιόδου λέγεται ότι πέφτουν από τους τοίχους τους, αρπάζουν φωτιά, ή δέχονται επισκέψεις από ένα φάντασμα με μαύρα μαλλιά και μπλε πανωφόρι. Επίσης, πολλοί συνδέονται με πολύνεκρες τραγωδίες. Για παράδειγμα, την 1η Μαρτίου του 1962, ένα αεροπλάνο που μετέφερε 87 επιβάτες, ένα οκταμελές πλήρωμα και 15 αφηρημένους πίνακες του Gorky συνετρίβη σ’ έναν βάλτο δυο μόλις λεπτά μετά από την απογείωσή του, με αποτέλεσμα να πεθάνουν όλοι και να καταστραφούν οι πίνακες.

Ένας άλλος καλλιτέχνης, του οποίου το έργο μοιάζει να έχει μολυνθεί από σκοτεινές και παραφυσικές δυνάμεις, είναι ο Ρώσος ρεαλιστής ζωγράφος του 19^ου αιώνα Ilya Repin. Οι περισσότεροι πίνακές του προκαλούν κρίσεις πανικού και σωματικές ενοχλήσεις όπως ιλίγγους και πονοκεφάλους, ενώ πολλοί λένε ότι έχουν δει σκιώδεις παρουσίες γύρω από αυτούς. Σύμφωνα με κάποιες φήμες, τα μοντέλα του, νεαροί και υγιείς άνδρες κυρίως, πέθαναν πρόωρα, ενώ ο Ρώσος πρωθυπουργός Stolypin πυροβολήθηκε στο Κίεβο μόλις ο Repin ζωγράφισε το πορτρέτο του. Ένας άλλος πίνακας του που συσχετίζεται με το θάνατο έχει τον τίτλο «Η εθιμοτυπική συνάντηση του Κρατικού Συμβουλίου» το 1903 επειδή όσοι απαθανατίστηκαν σε αυτόν απεβίωσαν μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Ο δε πίνακάς του «Ο Ιβάν ο τρομερός και ο γιος του Ιβάν» (Ivan the Terrible and His Son Ivan) λέγεται ότι είναι ιδιαίτερα καταραμένος, καθώς προκαλεί παραφροσύνη και αυτοκτονικές τάσεις σε όσους τον κοιτάζουν.

Υπάρχουν πολλοί άλλοι καταραμένοι πίνακες που δεν βρίσκονται σε μουσεία αλλά σε ιδιωτικές συλλογές, και των οποίων οι ιδιοκτήτες προσπαθούν με κάθε τρόπο να τους ξεφορτωθούν. Το 2020, για παράδειγμα, η Mel Hamilton, 55 ετών, βρήκε το πορτρέτο μιας γυναίκας που φορούσε μια λευκή ρόμπα και κοσμήματα σ’ έναν σκουπιδοτενεκέ σ’ έναν δρόμο του Brighton της Αγγλίας. Πήρε τον πίνακα στο σπίτι της, τον κορνιζάρισε και τον κρέμασε σ’ έναν τοίχο. Αμέσως άρχισε να υποφέρει από απειλητικά παραφυσικά φαινόμενα: Η τηλεόρασή της άλλαζε κανάλια από μόνη της, τα φώτα του σπιτιού της ανοιγόκλειναν δίχως λόγο και οι πόρτες του άνοιγαν κι έκλειναν από αόρατα χέρια. Ο σκύλος της, ένας ρωμαλέος γερμανικός ποιμενικός, πέθανε ξαφνικά. Όταν τελικά η κυρία Mel ξεφορτώθηκε τον πίνακα, η παραφυσική δραστηριότητα που την βασάνιζε διακόπηκε ως δια μαγείας.

Το 2022 ο Dan Smith (αυτό δεν είναι το πραγματικό του όνομα) αγόρασε έναν πίνακα που απεικόνιζε δυο παιδικές κούκλες από μια αντικερί και αμέσως, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, άρχισε να κοιμάται άσχημα, το σπίτι του γέμισε με έντομα και το χάμστερ που είχε ως κατοικίδιο πέθανε. Ο ίδιος αρρώστησε, βίωνε καταθλιπτικά συμπτώματα μοναξιάς, υπέφερε από άγχος και αϋπνίες για πρώτη φορά στη ζωή του και χωρίς κάποιο συγκεκριμένο λόγο. Τελικά πούλησε τον πίνακα στο ebay με την προειδοποίηση ότι είναι επικίνδυνος.

Στην ιστοσελίδα Your Ghost Stories υπάρχει η αφήγηση ενός ανθρώπου από τη Γεωργία των ΗΠΑ, ο οποίος ήρθε αντιμέτωπος μ’ ένα στοιχειωμένο πίνακα που έφερε στο σπίτι του η μητέρα του όταν ο ίδιος ήταν οκτώ ετών. Εκείνη την εποχή οι γονείς του έκαναν εισαγωγές και εξαγωγές αντικών, με αποτέλεσμα το σπίτι τους να μοιάζει περισσότερο με μουσείο παρά με κατοικία. Μια μέρα, λοιπόν, η μητέρα του έφερε στο σπίτι το πορτρέτο μιας γυναίκας που φορούσε μια μακριά μπλε και γκρι τουαλέτα. Σχεδόν αμέσως ο πίνακας άρχισε να εμπνέει συναισθήματα φόβου στον αφηγητή, ο οποίος, όπως δήλωσε, ένιωθε παράξενα κοντά του. Επίσης, ένιωθε ότι η γυναίκα του πίνακα τον παρακολουθούσε. Οι δίδυμες αδελφές του επίσης του είχαν πει ότι δεν ένιωθαν άνετα κοντά στον πίνακα, ούτε τους άρεσε να τον κοιτάζουν για πολύ ώρα. Ο μικρός του αδελφός, που ήταν πέντε ετών εκείνο τον καιρό, τον απέφευγε και δήλωσε ότι όποτε περνούσε από κοντά του ένιωθε μια ψύχρα. Τη νύχτα άρχισαν να ακούν ψιθύρους και να βλέπουν με την άκρη του ματιού τους τις κινήσεις κάποιας παρουσίας που φορούσε ένα μπλε και γκρι φόρεμα. Άλλες φορές ένιωθαν αόρατα δάχτυλα να τους αγγίζουν. Στη συνέχεια άρχισαν να εκδηλώνονται κάθε είδους παράξενα φαινόμενα: Ο μικρός του αδελφός σπρώχτηκε από ένα ψυχρό και αόρατο χέρι κι έπεσε από τις σκάλες. Τα φυτά που βρίσκονταν κοντά στον πίνακα μαράθηκαν χωρίς λόγο. Τα σκυλιά της οικογένειας δεν πλησίαζαν κοντά του και γρύλιζαν απειλητικά. Ο πίνακας έπεφτε συχνά απ’ τον τοίχο από μόνος του και μια φορά οι γάτες του σπιτιού του επιτέθηκαν και τον γρατζούνισαν. Τελικά η οικογένεια αποφάσισε να τον ξεφορτωθεί. Ο πίνακας βγήκε σε δημοπρασία, αλλά κάθε φορά που τον αγόραζε κάποιος τον επέστρεφε μετά από ένα μήνα το πολύ. Τελικά, το 2014 τον αγόρασε ένας συλλέκτης από τη Φλόριντα, ο οποίος ερεύνησε το παρελθόν του και ανακάλυψε ότι απεικόνιζε τη σύζυγο ενός ζωγράφου που είχε πεθάνει σε νεαρή ηλικία.

Κάθε κανόνας έχει τις εξαιρέσεις του, ωστόσο. Για παράδειγμα, στο Willenhall της Αγγλίας υπάρχει ένας πίνακας που, αν και δεν είναι πορτρέτο, θεωρείται στοιχειωμένος. Ανήκει στον ιστορικό και μέντιουμ Phil Solomon. Ο πίνακας αυτός αποτελεί το δημιούργημα ενός άγνωστου καλλιτέχνη και απεικονίζει ένα ερειπωμένο κάστρο με σύννεφα από πάνω του και, εκ πρώτης όψεως, δεν είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός. Ωστόσο, φαίνεται να είναι προικισμένος με κάποιες ιδιαίτερες δυνάμεις, γιατί πολλοί απ’ όσους τον έχουν κοιτάξει, βλέπουν παράξενα οράματα όπως για παράδειγμα ανθρώπινες φιγούρες να κινούνται γύρω απ’ το κάστρο και κρανία ανάμεσα στα σύννεφα που κρέμονται από πάνω του.

Και τώρα, θα ολοκληρώσω αυτό το άρθρο με μια ερώτηση: Εσείς θα βάζατε στο σπίτι σας έναν πίνακα που θεωρείται στοιχειωμένος;

04/04/2024

Πηγές:

• https://mysteriousuniverse.org/2023/09/Mysterious-Cases-of-Spooky-Haunted-and-Cursed-Paintings-/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=facebook
• https://artincontext.org/haunted-paintings/
• https://www.scoopwhoop.com/trivia/haunted-paintings-in-the-world/

Σταύρος Χατζόπουλος PhD

Από το 2023 υπάρχει μια σημαντική πρωτοβουλία στον ευρωπαϊκό ουφολογικό χώρο, που ονομάζεται “UAP Check” (www.uapcheck.com). Ξεκίνησε από τον Michael Vaillant, ο οποίος βρίσκεται στο κέντρο  της γαλλικής πασίγνωστης ουφολογικής ομάδας GEIPAN (μια μονάδα του Centre National d’Etudes Spatiales). Προς το παρόν υπάρχουν επαφές με οργανώσεις κι ερευνητές από Αγγλία, Δανία, Φιλανδία, Βέλγιο, Ολλανδία, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ρωσία, Ουκρανία και Αμερική (MUFON, CUFOs).

Το γκρουπ έχει πολύπλευρη δραστηριότητα και δεν είναι μια καινούργια οργάνωση UFO, αλλά ένα είδος ομοσπονδίας με χαρακτηριστικά ομπρέλας, που προσπαθεί να βελτιώσει τη συνεργασία μεταξύ των υπαρχόντων οργανώσεων και των ανεξάρτητων ερευνητών. Οι συμμετέχοντες μπορεί να συμμετέχουν ενεργά σε κάποιο τομέα, ή να μην συμμετέχουν στο γκρουπ UAPCheck, αλλά να  συμβάλλουν απλά  ως σύμβουλοι.

Η ομοσπονδία χωρίζεται σε 9 τομείς (A1-3, B1-3, C1-C3). Για παράδειγμα, ο τομέας Α1 ασχολείται με το να βρει “συνδέσμους” στις κύριες οργανώσεις UFO και να τους βάλει να συμμετάσχουν σε μια ειδική λίστα αλληλογραφίας. Αυτή η λίστα θα πρέπει να λειτουργήσει ως κεντρικός κόμβος για συζητήσεις και για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις οργανώσεις που σχετίζονται με τα UFO  και τις εκδηλώσεις που διοργανώνουν.

Ο τομέας Β2, που συντονίζει  ο υπογράφων, ασχολείται με τη δημιουργία ενός hub με όλα τα επιστημονικά άρθρα πάνω στα UFO (PubUFO), με την ενοποίηση των βάσεων δεδομένων που υπάρχουν αυτήν τη στιγμή στην γενικότερη ουφολογική σκηνή σε κάποιο cloud, και με τη δημιουργία δικτύου που θα επιτρέπει την επιστημονική επικοινωνία μεταξύ ενδιαφερόμενων ερευνητών. Ένα πολύ σημαντικό τμήμα αυτής της δραστηριότητας είναι και η δημιουργία  μιας ολοκληρωμένης βάσης ουφολογικών δεδομένων για τον ελληνικό χώρο. Μπορείτε να βρείτε περισσότερα στοιχεία για την ομοσπονδία στο σχετικό ιστοχώρο.

Οποίος ερευνητής θα ήθελε να συμμετέχει στις δραστηριότητες του UAPcheck, μπορεί να επικοινωνήσει με τον δρα Στ. Χατζόπουλο στο sdh1@unife.it

Από το δεύτερο μισό του 20^ού αιώνα, διδαχτήκαμε να βλέπουμε τους εαυτούς μας ως καταστροφείς. Η αλόγιστες δραστηριότητες μας και οι καταστροφικές επιπτώσεις τους στα οικοσυστήματα της Γης, μας έχει πείσει ότι είμαστε κάτι σαν θανατηφόρος ιός, ένας επικίνδυνος καρκίνος, το προϊόν κάποιας ατυχούς μετάλλαξης το δίχως άλλο, που από τη φύση του είναι προορισμένο να καταστρέψει κάθε ίχνος ζωής σε αυτόν τον πλανήτη.

Ήταν όμως πάντα έτσι; Ίσως όχι. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι στο παρελθόν η ανθρωπότητα άσκησε επιρροές στο περιβάλλον της που όχι μόνο δεν ήταν καταστροφικές αλλά αντίθετα, εμπλούτισαν την ποικιλομορφία των τοπικών οικοσυστημάτων που γειτνίαζαν μαζί της.

Πρόσφατα για παράδειγμα, μια ενδιαφέρουσα είδηση έκανε την εμφάνισή της: Στο απέραντο τροπικό δάσος βροχής του Αμαζονίου, στην περιοχή Serranía de la Lindosa ανακαλύφθηκε μια από τις μεγαλύτερες συλλογές προϊστορικών βραχογραφιών του πλανήτη μας. Σύμφωνα με τους ειδικούς που έκαναν την παραπάνω ανακάλυψη, η ηλικία εκείνων των σχεδίων που απλώνονται σε μια απίστευτη έκταση 10 χιλιομέτρων, πάνω στα πρόσωπα απόκρημνων γκρεμών, πλησιάζει τα 12.500 χρόνια. Πολλά απ’ αυτά απεικονίζουν με μεγάλη ζωντάνια και πολλές λεπτομέρειες είδη ζώων που δεν υπάρχουν πια, όπως για παράδειγμα μαστόδοντα, δηλαδή προϊστορικούς προγόνους των ελεφάντων, άγρια άλογα της εποχής των παγετώνων και ένα καμηλοειδές θηλαστικό που θεωρείται ότι υπήρξε πρόγονος των σημερινών λάμα.

Αν και θα χρειαστεί να περάσουν πολλά χρόνια έως ότου ολοκληρωθεί η μελέτη όλων εκείνων των συναρπαστικών σχεδίων, οι επιστήμονες ήδη έχουν φτάσει σε κάποια πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα ως προς την εποχή κατά την οποία φιλοτεχνήθηκαν. Για παράδειγμα, ανάμεσα τους εντοπίστηκαν απεικονίσεις ξύλινων πύργων και ανθρώπων που κρατάνε ο ένας το χέρι του άλλου, πράγμα που σημαίνει πως εκείνα τα χρόνια υπήρξε κάποιος ανεπτυγμένος πολιτισμός στη συγκεκριμένη περιοχή που μπορούσε να υποστηρίξει την ολοκλήρωση ενός τόσο εκτενούς και πολύχρονου έργου. Επίσης, πολλά από τα ζώα που απεικονίζονται δεν θα μπορούσαν να ζουν σ’ ένα πυκνό δάσος, όπως είναι το σημερινό δάσος του Αμαζονίου, κάτι που μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η εικόνα της Αμαζόνειας πεδιάδας, κατά τα τέλη της εποχής των παγετώνων, θύμιζε περισσότερο σαβάνα παρά αδιαπέραστο τροπικό δάσος.

Στις μέρες μας γνωρίζουμε πλέον πως οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής του Αμαζονίου εμφανίστηκαν πριν από 15.000 χρόνια περίπου. Γνωρίζουμε επίσης πως δημιούργησαν χιλιάδες τεχνητούς λοφίσκους-νησίδες τεχνητών δασών που αποτελούνταν από φαγώσιμα ήδη φυτών και δέντρων. Ακόμα και  στις μέρες μας, 4.700 από αυτές τις νησίδες επιζούν ακόμα.  Οι εκτεταμένες εκείνες παρεμβάσεις στη μορφολογία του Αμαζονίου φαίνεται ότι ήταν μια προσπάθεια των πρώτων κατοίκων της να τιθασεύσουν τις πλημμύρες που προκύπτουν από τον Δεκέμβριο μέχρι και το Μάρτιο. Επειδή εκείνοι οι λοφίσκοι δεν καλύπτονταν από νερό, επάνω τους κατάφερναν να αναπτυχθούν μεγάλα δέντρα που ήταν εδώδιμα και τα οποία δημιούργησαν θύλακες πυκνών δασών. Εξαιτίας των παραπάνω ανακαλύψεων η περιοχή του Αμαζονίου θεωρείται πλέον ότι διεκδικεί τα πρωτεία μιας από τις περιοχές του κόσμου όπου ξεκίνησε για πρώτη φορά η καλλιέργεια και η επιλεκτική διασταύρωση φυτών. Γενετικές μελέτες αποκάλυψαν για παράδειγμα ότι ο θάμνος της μανιόκας που παράγει αλεύρι πλούσιο σε πρωτεΐνες καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά σε εκείνες τις τεχνητές νησίδες πριν από 10.250 χρόνια ενώ ο αραβόσιτος πριν από 6.850 χρόνια. Ειδικά στην νοτιοδυτική πλευρά του Αμαζονίου, τα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας που έχουν εντοπιστεί, βρίσκονται γύρω από ή πολύ κοντά σε εκείνες τις νησίδες ενώ ο αριθμός των ειδών των φυτών που καλλιεργούνταν υπερέβαινε τα εκατό.

Επιπρόσθετα, δορυφορικές φωτογραφίες έχουν αποκαλύψει εκτός από τους αρχαίους λοφίσκους, ίχνη από χαντάκια και κανάλια ύδρευσης που έχουν ηλικία δέκα χιλιάδων ετών καθώς και θεμέλια πόλεων που ήταν αρκετά εκτεταμένες και συνδέονταν μεταξύ τους με δρόμους και γέφυρες και που εκτείνονταν βαθιά μέσα στο δάσος. Η παραπάνω ανακάλυψη ενισχύεται από το γεγονός πως οι πρώτοι ευρωπαίοι εξερευνητές και κατακτητές που έφτασαν εκεί, ανέφεραν ότι είδαν ολόκληρες πόλεις οι οποίες εκτείνονταν για χιλιόμετρα μέχρι τον ορίζοντα.

Από όλα αυτά τα ευρήματα προκύπτει ότι μέχρι τα σχετικά πρόσφατα χρόνια, η περιοχή του Αμαζονίου ήταν αρκετά πυκνοκατοικημένη και πως κατά μήκος των χιλιάδων παραπόταμών του, απλώνονταν περίπλοκες κοινότητες και ένα πυκνό δίκτυο από αρδευτικά έργα και περάσματα. Σύμφωνα δε με νεότερες ανακαλύψεις, ο αριθμός των ανθρώπων που ζούσαν στην όλη περιοχή υπερέβαινε κάποτε τα πενήντα εκατομμύρια κατοίκους ενώ πολλά από τα απροσπέλαστα τμήματα του δάσους δημιουργήθηκαν τους τελευταίους αιώνες, όταν ο πληθυσμός των ιθαγενών κατοίκων κατέρρευσε εξαιτίας της εισβολής της λευκής φυλής και των καινούργιων ασθενειών που έφεραν οι Ευρωπαίοι κατακτητές μαζί τους.  Επίσης, το εύφορο και σκουρόχρωμα χώμα (terra preta), που καλύπτει πολλά σημεία του δάσους, έχει διαπιστωθεί πως είναι αποτέλεσμα των πολυετών αγροτικών τεχνικών που χρησιμοποιούσαν οι πρώτοι κάτοικοί του  για να μεγιστοποιούν την γονιμότητα του εδάφους. Ωστόσο, οι παρεμβάσεις τους δεν σταμάτησαν εκεί. Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, εκτός από εξαιρετικά πλούσιο σε φαγώσιμα δέντρα και φυτά, φιλοξενεί και την πλουσιότερη ποικιλία φαρμακευτικών φυτών στον πλανήτη εκ των οποίων ελάχιστα έχουν μελετηθεί από τη σύγχρονη ιατρική επιστήμη. Ακόμα πιο παράξενο ωστόσο είναι το γεγονός πως το γενετικό προφίλ των φυλών που επιβιώνουν ακόμα εκεί, συγγενεύει περισσότερο με τον γονότυπο των Αβοριγίνων της Αυστραλίας, γεγονός που μας οδηγεί στο αναπάντεχο συμπέρασμα ότι είναι πολύ πιθανόν, οι πρώτοι κάτοικοι του Αμαζόνιου δέλτα να μην ήταν νομάδες που διέσχισαν τον Bερίγγειο Πορθμό όπως πρεσβεύει η συμβατική ανθρωπολογία αλλά αρχαίοι θαλασσοπόροι που κάπως έφτασαν μέχρι εκεί από την Ωκεανία.

Η τελευταία αυτή ανακάλυψη μας οδηγεί σε ορισμένα πολύ παράξενα μονοπάτια: Η μελέτη της προφορικής κουλτούρας των Αυστραλέζων Αβοριγίνων, η οποία είναι πανάρχαια και εκτείνεται σ’ ένα χρονολογικό βάθος είκοσι χιλιάδων ετών, έχει αποκαλύψει το εξής: Το ερμηνευτικό  σύστημα μέσω του οποίου αντιλαμβάνονται το περιβάλλον τους μοιάζει να βασίζεται σε κάποια εναλλακτική συνειδησιακή κατάσταση. Πιστεύουν πως ο κόσμος δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια μιας πολύ μακρινής «εποχής του ονειρέματος» κάποιων πανάρχαιων θεών και πως πολλά, αν όχι όλα τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντός τους περιέχουν ακόμα τη ζώσα ενέργεια και τη διάνοια εκείνων των θεών. Η ανιμιστική αυτή θεώρηση του κόσμου περιλαμβάνει το φυτικό και το ζωικό βασίλειο με το οποίο οι Αβοριγίνες πιστεύουν πως μπορούν να επικοινωνήσουν μέσω σαμανιστικών τελετών που τους επιτρέπουν να προσεγγίσουν τα πνεύματα των φυτών και των ζώων. Οι σαμάνοι τους γνωρίζουν πως να επικοινωνούν με τα βασίλεια αυτά και να επιστρέφουν στον κόσμο των ανθρώπων έχοντας αποκτήσει γνώσεις που ωφελούν ολόκληρη τη φυλή . Ανάλογους ισχυρισμούς ανακαλύπτει κανείς και στους Σαμάνους του Αμαζονίου οι οποίοι αποδίδουν τις περίτεχνες και εξειδικευμένες γνώσεις που έχουν αποκτήσει σε σχέση με τις θεραπευτικές και ψυχεδελικές ιδιότητες διαφόρων φυτών, αλλά και των μεταξύ τους συνδυασμών, στην παρέμβαση «πνευμάτων» του συγκεκριμένου τόπου που τους καθοδηγούν. Η όλη ιστορία έγινε βέβαια ακόμα πιο παράξενη όταν Ευρωπαίοι ανθρωπολόγοι που δοκίμασαν τα ψυχεδελικά σκευάσματα των Σαμάνων του Αμαζονίου, βίωσαν παρόμοιες καταστάσεις και είδαν παραπλήσιες με αυτούς εικόνες, χωρίς να γνωρίζουν ακόμα πολλά πράγματα για την κουλτούρα τους.

Έχοντας διαβάσει κανείς όλα τα παραπάνω, δεν μπορεί να μην εντοπίσει κοινά στοιχεία ανάμεσα στην πιθανή ανθρωπογενή προέλευση κάποιων έστω τμημάτων των τροπικών δασών της Νοτίου Αμερικής με την ιστορία της κοινότητας του Findhorn στη Βόρεια Σκωτία. Εκεί, πριν από πενήντα περίπου χρόνια, δυο οικογένειες, ακολουθώντας την καθοδήγηση πνευματικών οντοτήτων που ονόμασαν «Deva», πνεύματα-άγγελοι του τόπου κατά τους Θρεοσοφιστές, κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ακμάζουσα και διατροφικά αυτόνομη οίκο-κοινότητα στο αμμώδες και άγονο έδαφος της περιοχής και να παράγουν φαγώσιμα φυτά ασυνήθιστου μεγέθους που εξέπληξαν τους γεωπόνους της εποχής.

Ύστερα από όλα αυτά, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι κάποτε η σχέση της ανθρωπότητας με το περιβάλλον της, δεν ήταν αυτή ενός εκμεταλλευτή με το θύμα του. Ίσως έχουμε απενεργοποιήσει κάποια αντιληπτικά κανάλια και τρόπους επικοινωνίας με τον ζωντανό κόσμο που μας περιβάλλει γιατί έχουμε απομονωθεί μέσα σε άκαμπτα κουκούλια τεχνολογικών εφαρμογών. Ίσως, η γοητεία που ασκεί κάθε τι το ζωντανό στα μικρά παιδιά να κρύβει κάτι περισσότερο από την απλή περιέργεια. Ίσως ο κόσμος μας να εξακολουθεί να είναι μαγικός αλλά εμείς να μην μπορούμε να τον δούμε πια πραγματικά. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δεν υπάρχουν καταστροφικές νομοτέλειες. Ο άνθρωπος είναι και αυτός ένα δημιούργημα του γήινου οικοσυστήματος και επομένως κομμάτι του. Η καταστροφικότητα που επιδεικνύουμε  είναι αποτέλεσμα της άγνοιας μας και όχι μια αναπόφευκτη εκδήλωση της φύσης μας. Ίσως οι πρόγονοί μας να το έχουν ήδη αποδείξει αυτό.

Πηγές:

• https://rainforestpartnership.org/a-brief-200-million-year-history-of-the-amazon/
• https://www.theguardian.com/science/2020/nov/29/sistine-chapel-of-the-ancients-rock-art-discovered-in-remote-amazon-forest
• https://www.smithsonianmag.com/science-nature/pristine-untouched-amazonian-rainforest-was-actually-shaped-humans-180962378/
• https://www.sciencedaily.com/releases/2020/04/200408110336.htm
• https://news.mongabay.com/2008/07/an-interview-a-shaman-in-the-amazon-rainforest/
• https://www.nationalgeographic.com/news/2014/8/140803-rain-forests-ecuador-amazon-runa-anthropology-ethnography-puma-booktalk/
• https://news.mongabay.com/2009/11/how-rainforest-shamans-treat-disease
• «Τα μυστικά της Λέσχης των Ξωτικών» Έρικ Σμυρναίος Εκδόσεις Άλλωστε.

Για άλλη μια φορά έχω τη χαρά να βρίσκομαι μαζί με τον συγγραφέα Έρικ Σμυρναίο, σε μια εποχή που το φόντο έχει αλλάζει δραματικά και ριζικά. Λίγο οι μάσκες, λίγο η πανδημία, λίγο ο ιός, λίγο οι θεωρίες που περιβάλλουν την προέλευσή του ή την ίδια του την ύπαρξη, λίγο η απαγόρευση ελεύθερης μετακίνησης και ο επερχόμενος εφιάλτης μιας παγκόσμιας οικονομικής κατάρρευσης, το σκηνικό αυτή τη φορά θυμίζει ταινία που περιγράφει τη, σχεδόν, απόλυτη δυστοπία.

Έρικ, σε καλωσορίζουμε, μαζί με τους αναγνώστες μας, στο διαδικτυακό μας σαλόνι! Το οποίο είναι covid -free, μια και τηρείται η κατάλληλη απόσταση, που είναι πολύ πάνω από τα δύο μέτρα και τα δυο σταθμά της καθημερινότητας. Δεν είναι κοινότυπο να πω ότι χαίρομαι ιδιαίτερα που για ακόμα μια φορά μου δίνεται η ευκαιρία να σου θέσω και πάλι κάποια ερωτήματα, αντίθετα είναι μία ειλικρινής αλήθεια.
Απ: Και εγώ με τη σειρά μου σε ευχαριστώ πολύ για το ζεστό και ευγενικό σου καλωσόρισμα. Νιώθω πολύ χαρούμενος που θα ξανασυζητήσουμε για κάποια –ενδιαφέροντα το δίχως άλλο– ζητήματα. Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, πως η ποιότητα μιας συνέντευξης-συζήτησης δεν εξαρτάται μονάχα από αυτόν που απαντάει αλλά και από εκείνον που θέτει τις ερωτήσεις. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, εφόσον εκείνος είσαι εσύ, είναι σίγουρο ότι θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον!

Υπάρχει, λένε, μια κινέζικη ευχή, (αν και αμφισβητείται η κινέζικη προέλευσή της), που εύχεται να «ζήσουμε σε ενδιαφέροντες καιρούς». Η σημερινή μας πραγματικότητα κάθε άλλο παρά μη ενδιαφέρουσα είναι. Με αυτό το στοιχείο, λοιπόν, αλλά και με οδηγό τη συγγραφική ματιά σου, μιας και το πρωταρχικό υλικό της φαντασίας μας είναι ο ίδιος ο κόσμος και η ζωή μας σε αυτόν, πώς κρίνεις τα πράγματα και τον τρόπο αντιμετώπισής τους από το σύνολο της κοινωνίας μας; Ποια είναι η δημιουργική σου πρόταση για τη διαχείριση μιας τέτοιας κατάστασης;
Απ: Πραγματικά ζούμε σε πολύ ενδιαφέροντες καιρούς! Βέβαια κατά πόσο αυτό αποτελεί ευχή ή κατάρα προσδιορίζεται από τον τρόπο που επιλέγουμε να ανταποκριθούμε στα ερεθίσματά τους. Σίγουρα, ο συνδυασμός της οικονομικής αβεβαιότητας, της πανδημίας και των ταχύτατων αλλαγών που επιφέρουν στην καθημερινότητά μας ασκεί μια πολύ επώδυνη επίδραση στον ψυχισμό μας. Για παράδειγμα, οι ειδικοί μας προειδοποιούν ήδη πως η καραντίνα που επιβλήθηκε εξαιτίας της εξάπλωσης του covid-19 έχει ήδη προκαλέσει μια έκρηξη ψυχικών νοσημάτων ενώ, όπως έχουμε ήδη αρχίσει να συνειδητοποιούμε, οι αλλαγές που έφερε η εμφάνισή του δεν θα αρθούν εντελώς ακόμα και μετά την ανάπτυξη και χρήση κάποιου αποτελεσματικού εμβολίου.
Ωστόσο, θα ήταν καλό να δούμε την όλη εικόνα από κάποια απόσταση, στα πλαίσια ενδεχομένως ενός πιο μακροπρόθεσμου ορίζοντα: Η ανθρωπότητα έχει αντιμετωπίσει πολύ πιο καταστροφικές πανδημίες στο παρελθόν από τις οποίες βγήκε νικήτρια. Υπήρξαν εποχές που μια πανδημία δεν έκλεινε απλά και μόνο τον κόσμο στα σπίτια του, αλλά προκαλούσε τέτοια αποδιοργάνωση των κοινωνικών υποδομών που συνοδευόταν από εκρήξεις βίας, από πείνα, από πολέμους και βιαιότατες πολιτικο-θρησκευτικές ανακατατάξεις. Αυτό που ίσως θα έπρεπε να μας απασχολεί πιο πολύ δεν είναι ο ίδιος ο covid-19, αλλά οι αλλαγές που προκαλεί, ως καταλύτης, στη λειτουργία της οικονομίας και στον τρόπο που οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Επίσης, καλό θα ήταν να δούμε την εξάπλωσή του ως το σύμπτωμα μιας ευρύτερης ασθένειας που σχετίζεται με τον τρόπο που διαχειριζόμαστε το φυσικό μας περιβάλλον. Υποψιάζομαι πως έχουμε ξεπεράσει κάποια όρια κι εναντίον μας ενεργοποιούνται πλέον ορισμένοι αμυντικοί μηχανισμοί. Ωστόσο, διατηρώ μεγάλη πίστη στην προσαρμοστικότητα των κοινωνιών και της ανθρωπότητας εν γένει. Πιστεύω πως θα βρεθούν τρόποι διαχείρισης των αλλαγών που έρχονται και πως η γνώση που αντλούμε από αυτή την εμπειρία, σε συλλογικό αλλά και ατομικό επίπεδο, θα μας επιτρέψει να αλλάξουμε προς τον καλύτερο τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε ο ένας στον άλλο αλλά και στον κόσμο που μας περιβάλλει.

Ζούμε σε μια δυστοπία που είναι χαρακτηριστική του μέλλοντος που θα ακολουθήσει κι η αρχή μιας δυστοπικής χρονικής ακολουθίας; Δηλαδή, όταν τελειώσει αυτό, πιστεύεις ότι θα πρέπει να περιμένουμε κάτι ακόμα μεγαλύτερο; Τελικά το μέλλον συνεχίζει να ανήκει στον άνθρωπο;
Απ: Σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς, η εποχή της πανδημίας θα παραχωρήσει τη θέση της σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση, αντίστοιχη αυτής που ξεκίνησε το 2008, κατά τη διάρκεια της οποίας θα αλλάξουν πολλά. Το γεγονός επίσης πως ζούμε σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές σταθερές του κόσμου μας αλλάζουν ταχύτατα, όπως και το κέντρο της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας το οποίο σταθερά πλέον κινείται προς Ανατολάς, σημαίνει πως ενδεχομένως θα ζήσουμε ακραία ασταθείς καταστάσεις. Στο εκρηκτικό αυτό μείγμα θα πρέπει να προστεθεί και η καλπάζουσα τεχνολογική πρόοδος που, αργά ή γρήγορα, θα μεταλλάξει την έννοια του τι εστί άνθρωπος, ζωή ή μηχανή, καθώς και το εξελισσόμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής που φαίνεται ότι κάποια στιγμή θα μεταμορφώσει τελείως το πρόσωπο του κόσμου μας. Επίσης, οι γνώσεις που αποκαλύπτονται μπροστά μας, μέσω για παράδειγμα της υποατομικής φυσικής και της μοριακής βιολογίας, θα αλλάξουν εντελώς τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τους εαυτούς μας και το σύμπαν.
Μέσα από αυτό το πρίσμα, φαίνεται ότι το μέλλον δεν ανήκει στον άνθρωπο, ωστόσο μόνο αν δεχτούμε ότι ο άνθρωπος είναι το σύγχρονο μοντέλο ενός καταναλωτή με στενούς διανοητικούς ορίζοντες και σχεδόν ανύπαρκτη πνευματική καλλιέργεια, το οποίο κυριαρχεί αυτή τη στιγμή. Εγώ θα έλεγα ότι το μέλλον ανήκει σε κάποιον μετάνθρωπο, ο οποίος ακόμα δεν έχει κάνει την εμφάνισή του. Ως Μετάνθρωπο δεν ορίζω κάποιο πλάσμα που θα αποτελεί μια συγχώνευση ανθρώπου-μηχανής όπως φαντάζονται πολλοί, αλλά έναν απόγονό μας που θα έχει αναπτύξει δυνάμεις και δεξιότητες που, προς το παρόν, βρίσκονται σε λανθάνουσα μορφή και θα μπορεί να ανταποκρίνεται και να αλληλεπιδρά επάξια με τον απαιτητικό και περίπλοκο κόσμο των μηχανών του. Πιστεύω πως τα πρώτα σημάδια αυτού του εξελικτικού άλματος που ετοιμάζεται να κάνει το είδος μας είναι ήδη ορατά και πως κάποια στιγμή στο μακρινό μέλλον, όταν η αλλαγή θα έχει ολοκληρωθεί με επιτυχία, η ανθρωπότητα της αρχής του 21ου αιώνα θα φαίνεται στα μάτια των απογόνων μας ως ένα στενό κουκούλι μέσα στο οποίο κυοφορούνταν μια καινούργια ανθρωπότητα.

Μια και μιλάμε για μέλλον, ο νους μου πάει σε ένα πρόσφατο βιβλίο σου, το γνωστό πια «Οι Μνήμες του Άρη» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άλλωστε. Μπορείς να μας μιλήσεις για αυτό; Τελικά το πεπρωμένο μας είναι τα αστέρια;
Απ. Στο εν λόγω βιβλίο, το οποίο είναι το 8ο στη σειρά των λογοτεχνικών μου εγχειρημάτων, περιγράφω ένα μέλλον το οποίο είναι μια προβολή των ανησυχιών του παρόντος. Βρισκόμαστε κάπου εκατό χρόνια στο μέλλον και η ανθρωπότητα έχει ήδη καταφέρει να εξαπλωθεί στο ηλιακό σύστημα. Η Σελήνη απολαμβάνει μια ακμάζουσα οικονομία και οι κάτοικοί της ένα τρυφηλό βιοτικό επίπεδο. Ο δε πλανήτης Άρης αποτελεί τα Νέα Σύνορα, έναν κόσμο προς κατάκτηση και εκμετάλλευση, στον οποίο έχουν ήδη εγκατασταθεί κάποια εκατομμύρια άνθρωποι. Η Γη, αντίθετα, έχει μείνει πίσω. Είναι ένας κόσμος φτωχοποιημένος, οικολογικά καταπονημένος και δυσλειτουργικός. Οι εντάσεις ανάμεσα στους τρεις κόσμους, την τριτοκοσμική Γη, την υπερανεπτυγμένη Σελήνη και τον αναπτυσσόμενο Άρη είναι έκδηλες και προκαλούν κάθε είδους προβλήματα στη ζωή των κατοίκων τους. Ο ήρωας-αφηγητής της ιστορίας εγκαταλείπει τη Γη προκειμένου να εντοπίσει τη χαμένη σύντροφό του, μια όμορφη και μάλλον τεχνοφοβική μυστικίστρια, η οποία νιώθει παράταιρη στον κόσμο όπου ζει. Καταφθάνει στον Άρη, μπλέκει σε μια παράξενη συνομωσία και ανακαλύπτει ότι ο Κόκκινος Πλανήτης κρύβει ένα μυστικό, κάτι που αποτελεί μια δυνητική απειλή για ολόκληρη την ανθρωπότητα… Στο τέλος του βιβλίου ο κεντρικός ήρωας εκφράζει τη βεβαιότητα πως η ανθρωπότητα θα τα καταφέρει τελικά και πως όντως το πεπρωμένο μας είναι Στα Άστρα, κάτι που πιστεύω πολύ βαθιά κι εγώ ο ίδιος.

Πιστεύεις ότι υπάρχει, ή θα ήθελες να υπάρχει ζωή με νοημοσύνη στο αχανές σύμπαν; Αξίζει να ονειρευόμαστε, τελικά, νέα σύνορα, έστω και αν αυτά βρίσκονται εκατομμύρια έτη φωτός μακριά;
Απ: Θα ήταν εντελώς παράλογο και απίθανο να υπήρχε ζωή και νοημοσύνη μονάχα στο δικό μας πλανήτη. Ήδη, οι αστρονόμοι μας λένε πώς μόνο στο δικό μας γαλαξία υπάρχουν περίπου 600 εκατομμύρια πλανήτες με συνθήκες στην επιφάνειά τους που είναι παρόμοιες με αυτές που επικρατούν στη σημερινή Γη. Εξάλλου, αν συνυπολογίσουμε σε αυτό και την ικανότητα της ζωής να προσαρμόζεται και να θριαμβεύει ακόμα και κάτω από τις πιο ακραίες για μας συνθήκες, νιώθω πεπεισμένος πως το σύμπαν βρίθει από ζωή και από νοημοσύνη. Απλά, εμείς, με τα περιορισμένα τεχνολογικά μέσα που διαθέτουμε σήμερα δεν έχουμε καταφέρει να τις εντοπίσουμε ακόμα.
Επίσης, η ζωή που έχει σίγουρα αναπτυχθεί εκεί έξω, μπορεί να ακολουθεί εξελικτικά μονοπάτια και να έχει χαρακτηριστικά που είναι τόσο διαφορετικά από ό,τι έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε ως κάτι το ζωντανό, που να είμαστε ανίκανοι να την κατανοήσουμε. Το ίδιο ισχύει για το ζήτημα της νοημοσύνης, για την οποία δεν έχουμε καταφέρει καν να φτιάξουμε έναν απόλυτα λειτουργικό ορισμό. Για παράδειγμα, ένας μύκητας που βρίσκει το συντομότερο δυνατό δρόμο για την τροφή του μέσα από έναν λαβύρινθο, είναι νοήμων; Μπορούμε να κατανοήσουμε τη συλλογική νοημοσύνη μιας τερμιτοφωλιάς ή ενός δάσους, που σύμφωνα με αυτά που μας λένε οι επιστήμονες, αντιδρά στο περιβάλλον του σαν ένας σκεπτόμενος υπερ-οργανισμός; Υπό αυτό το πρίσμα, όχι μόνο μπορούμε να ονειρευόμαστε νέα σύνορα, αλλά έχουμε και τη ηθική υποχρέωση να τα επιδιώκουμε γιατί μόνο έτσι θα εξελιχθούμε ως πολιτισμός και ως είδος.

Σε έναν κόσμο που κυριαρχεί η τάση της απομάγευσης, αυτή η ανάγκη του ανθρώπου της πίστης σε ένα απροσδιόριστο «μυστηριώδες μαγικό στοιχείο» πιστεύεις ότι θα καλυφθεί τελικά από την επιστήμη και συγκεκριμένα από την εξερεύνηση του διαστήματος;
Απ: Καταρχήν, δεν πιστεύω καθόλου πως ο κόσμος μας έχει απομαγευτεί. Το αντίθετο συμβαίνει. Για παράδειγμα, ο αστυμαγικός μυστικισμός, οι αστικοί μύθοι και η αναζήτηση του ανεξήγητου γνωρίζουν πρωτοφανή άνθιση, ενώ το ενδιαφέρον για τις “παραφυσικές” δυνάμεις του ανθρώπου είναι πιο ζωηρό από ποτέ. Απλά η όλη αυτή αναζήτηση έχει ξεπεράσει τους απλοϊκούς περιορισμούς του παρελθόντος κι έχει γίνει πιο απαιτητική. Ως παρενέργεια αυτής της ζύμωσης, όμως, δεν μπορώ να μην αναφέρω τη συνομωσιολογία ή οποία επίσης ανθεί. Αλλά, όπως και να το κάνουμε, κάθε τι το φωτεινό έχει και τη σκοτεινή του πλευρά! Το ερώτημα που μου θέτεις ωστόσο είναι πολύ ενδιαφέρον: Πραγματικά πιστεύω πως η επιστήμη ήδη ξεδιπλώνει μπροστά μας ένα θαυμαστό σύμπαν άπειρων πιθανοτήτων που επαναπροσδιορίζει την έννοια του μαγικού και του ιερού. Η εξερεύνηση του διαστήματος, που σε αντίθεση με τις γκρίνιες πολλών, εξακολουθεί να εξελίσσεται, δεν μπορεί παρά να εμπλουτίζει αυτή τη μαγική εικόνα, καθώς οι ανακαλύψεις στις οποίες οδηγεί μεταμορφώνουν το σύμπαν σε κάτι όλο και περισσότερο μαγικό.

Δεν θα σε ρωτήσω αν θεωρείς τον εαυτό σου καλό συγγραφέα, καθώς για την ποιότητά σου μιλάνε οι σελίδες, οι εκτυπωμένες ή οι ηλεκτρονικές, του έργου σου. Θα ρωτήσω, όμως, κάτι που θα ρωτούσε ένας νέος αναγνώστης. Στην εποχή μας υπάρχει πληθώρα εκδόσεων, βιβλίων και άρθρων. Ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει να αγοράσει κάποιος τα βιβλία σου; Τι θεωρείς ότι προσφέρεις ως συγγραφέας στον αναγνώστη;
Απ: Θα απαντήσω ως εξής: Δυστυχώς η σύγχρονη συμβατική, ή mainstream αν προτιμάς, νεοελληνική λογοτεχνία έχει εγκλωβιστεί σε ένα παρεοκρατούμενο κλοιό που αναμασά τα ίδια και τα ίδια. Ιστορικά ρομάντζα, αναλύσεις πρόσφατων ή και λιγότερο πρόσφατων ιστορικών εποχών της Ελλάδας, ημιπορνογραφικά, δήθεν επαναστατικά μυθιστορήματα που πλασάρονται ως ριζοσπαστικά και τολμηρά και ηθογραφίες που ακολουθούν μια παρωχημένη λογική ταξικής διαστρωμάτωσης. Όλα αυτά τα έργα έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Δεν ασχολούνται καθόλου με το μέλλον, λες και για τους Έλληνες το μέλλον είναι ένας κόσμος στον οποίο δεν χωράνε. Και όχι μόνο αυτό, αλλά ερμηνεύουν την πραγματικότητα μέσα από ένα ρηχό πρίσμα «σκληρού ρεαλισμού» που στην πραγματικότητα είναι εντελώς παρωχημένος. Η φανταστική λογοτεχνία, που στα μάτια της πλειοψηφίας των Ελλήνων διανοούμενων έχει την παγκόσμια αποκλειστικότητα να θεωρείται “παραλογοτεχνία”, προσφέρει μια απελευθερωτική ανάσα από αυτή την άνυδρη και χυδαία τελικά, οπτική. Το μέλλον είναι συναρπαστικό. Οικοδομείται γύρω μας καθημερινά. Είναι η Μεγάλη Περιπέτεια. Η Λογοτεχνία του Φανταστικού, η οποία ανοίγει πύλες όχι μόνο σε μελλοντικούς κόσμους αλλά και σε κόσμους όπου τα πράγματα έχουν εξελιχθεί διαφορετικά, σε κόσμους παράλληλους, αλλά και σε πιθανές πτυχές του δικού μας κόσμου, διευρύνει το μυαλό του αναγνώστη. Τον προειδοποιεί και τον προβληματίζει. Του προσφέρει ιδέες και γνώσεις. Τον κάνει να σκεφτεί έξω από το κουτί. Τον ταξιδεύει. Κάτι από όλα αυτά προσπαθώ να προσφέρω και εγώ στους αναγνώστες μου.

Αφού για άλλη μια φορά σε ευχαριστήσω για το χρόνο σου και την παρουσία σου, θα ήθελα να κλείσουμε τη συνέντευξή μας με ένα δικό σου μήνυμα προς τους αναγνώστες του e-word, με φόντο το κλίμα των καιρών μας.
Απ: Σε ευχαριστώ και εγώ για τα όμορφα και έξυπνα ερωτήματα που μου έθεσες. Αν θα μπορούσα να στείλω κι εγώ ένα μήνυμα στους αναγνώστες μας, αυτό θα ήταν το εξής: Τολμήστε να ονειρευτείτε. Ο καινούργιος κόσμος σας ανήκει. Και κυρίως, μην αμφισβητήσετε ποτέ την αξία των ονείρων σας.

Και πάλι σε ευχαριστώ και όπως συνηθίζω να λέω, εις το επανιδείν!

Πηγές:
1) https://slappedham.com/stairs-woods-phenomenon/
2) https://www.historicmysteries.com/mysterious-stairs-forests-legends-history/
3) https://www.reddit.com/r/mildlyinteresting/comments/747scv/i_found_a_staircase_in_the_woods/
4) https://www.quora.com/Has-anyone-found-strange-stairs-in-the-middle-of-the-woods