Αρχική Επιστήμη Κοινωνικές Επιστήμες Η Έννοια της Ηθικής Αριστείας και ο Τρόπος Κατάκτησής της

Η Έννοια της Ηθικής Αριστείας και ο Τρόπος Κατάκτησής της

0 second read

Του Κωνσταντίνου Χριστόπουλου1

Γίνεται λόγος για μια έννοια με ιδιαίτερη ηθική βαρύτητα. Η βαρύτητα αυτή αποδίδεται από πολλούς ερευνητές και μελετητές της φιλοσοφίας λόγω της σημασίας της έννοιας αυτής. Πρόκειται για την ηθική αριστεία, δηλαδή για την αρετή. Τι είναι η αρετή και από πού προκύπτει ο αποδιδόμενος σε αυτήν όρος της ηθικής αριστείας;

Η απάντηση πηγάζει από το παρελθόν και καθίσταται ουσιωδέστατη για την αντιμετώπιση τόσο του παρόντος όσο και του μέλλοντος. Απάντηση προσπάθησε να δώσει ο Όμηρος, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και άλλοι. Την πιο ολοκληρωμένη απάντηση έδωσε όμως ο Αριστοτέλης, σε ένα μεταγενέστερο στάδιο της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης, με τον πιο κατατοπιστικό ορισμό της αρετής. Ας παρακολουθήσουμε κι ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε λοιπόν τη συλλογιστική του Αριστοτέλη, όπως αυτή αναλύεται στα Ηθικά του Νικομάχεια.

Αρχικά, η αρετή προέρχεται από τη φύση του ανθρώπου αποτελώντας προέκταση αυτής. Παράλληλα, αποτελεί και ένα αυτόνομο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και ιδιοσυγκρασίας. Το στοιχείο αυτό βασίζεται μεν στη φύση και εξυψώνεται σε αυτήν, αλλά δεν ενυπάρχει στον άνθρωπο εξ υπαρχής της γέννησής του. Αποτελεί, με λίγα λόγια, ένα επίκτητο στοιχείο του ανθρώπου που θεμελιώνεται πάραυτα μέσω των λειτουργιών και των σκοπών του. Έτσι, κρίνεται ότι είναι το αμετάβλητο εννοιολογικό και συστατικό στοιχείο του μεταβλητού και φθαρτού μέρους της οντολογικής φυσικότητας ή, διαφορετικά, της γήινης υπόστασης.

Η αρετή ενυπάρχει στους άριστους. Άριστος δεν σημαίνει τέλειος κατά τον Αριστοτέλη. Άριστος είναι ο οδεύων προς την ολοκλήρωση κατέχοντας την αρετή, το μέτρο της οποίας αυξάνεται κατά τον μέσο ορθολογικό τρόπο που, χωρίς να υπερβαίνει τα ανεκτά όρια, καθίσταται εν τέλει αποτελεσματικό. Το αποτέλεσμα εκλαμβάνεται ως μια στάση ζωής ικανή να αντιμετωπίσει κάθε πάθος που φθείρει την αρετή και την ηθική διαπλαστικότητα του ανθρώπου.

Ο Αριστοτέλης διακρίνει μεταξύ αρετής και παθών. Τα πάθη δεν βασίζονται στην ανθρώπινη βουλητική καθοδήγηση των συναισθημάτων του ανθρώπου, αλλά στις αδυναμίες του οι οποίες λειτουργούν ως φυσικά και ψυχικά αντανακλαστικά που καθιστούν ανίκανο κατ’ ουσίαν τον άνθρωπο να αντισταθεί. Κι αυτό διότι ισχυρότατο στοιχείο της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας είναι οι δυνάμεις, δηλαδή οι αισθητήριες ψυχικές δομές που αφήνουν περιθώρια επίδρασης του έσω κόσμου, των ενδόμυχων πτυχών και των συναισθημάτων προς τον έξω κόσμο που δεν είναι παρά η συνισταμένη των εκδηλώσεων του καθενός. Όταν τα συναισθήματα και οι ορμές κυριαρχήσουν λόγω των δυνάμεων ξεπερνώντας το προσήκον μέτρο, τότε οι εξωτερικές εκδηλώσεις προσιδιάζουν στο λάθος που οδηγεί σε ένα αξιακό χάος του κοινωνικού οικοδομήματος του ανθρώπου .

Το φθαρτό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης δεν κρίνεται ικανό να αντιμετωπίσει όλα τα παραπάνω. Μπορεί να καθορίσει όμως τη διάσταση που μπορούν να λάβουν όλα τα παραπάνω, δηλαδή τον βαθμό στον οποίο θα ασκήσουν όλα αυτά επιρροή στον έξω κόσμο. Εδώ εισάγεται η έννοια των έξεων, δηλαδή των συνηθειών. Ο άνθρωπος καθορίζει σε τι αντιδράσεις και σε τι εκδηλώσεις θα συνηθίσει δια συνειδήσεως και βουλήσεως την ψυχή του. Με λίγα λόγια, ο άνθρωπος ορίζει την ψυχή του. Στις έξεις ανήκει και η αρετή. Ουσιαστικά, η τελευταία είναι μια επιλογή του ανθρώπου, ένας δρόμος προς την αιωνιότητα του άριστου μέσα από τα στενά μονοπάτια της μεσότητας που ο καθένας ακολουθεί προκειμένου να διανύσει με αμεσότερο τρόπο την απόσταση μεταξύ γέννησης και εντελέχειας παραβλέποντας κάθε εμπόδιο της φθαρτότητας. Τόσο πολύπλοκο, μα συνάμα τόσο απλό!

Αφού, λοιπόν, η αρετή είναι το συμφέρον μας, αποτελώντας το ποιοτικό στοιχείο της ψυχοσύνθεσής μας, γιατί επιλέγουμε σχεδόν πάντοτε το εικονικά συμφέρον για μας; Με άλλα λόγια, γιατί επιλέγουμε το αντίθετο της αρετής; Γιατί δεν είμαστε άριστοι; Μάλλον γιατί δεν επιθυμούμε να γίνουμε άριστοι, εξαιτίας βέβαια των συγκυριών που δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι. Και πλάθουμε καθετί με εσφαλμένο τρόπο καθώς ο θυμός είναι αυτός που κατευθύνει τις επιθυμίες μας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το ότι η λέξη επιθυμία κρύβει μέσα της τη λέξη θυμός. Άρα, τα συναισθήματα μάς κατευθύνουν και μόνον αυτά. Ο Αριστοτέλης μας δικαιολογεί που ακολουθούμε λάθος δρόμους. Εμείς δικαιολογούμαστε;

1 Ο Κωνσταντίνος Χριστόπουλος κατάγεται από τη Λαμία. Είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κι επίδοξος δικηγόρος. Γνωρίζει αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά και ισπανικά. Έχει δημοσιεύσει πληθώρα άρθρων κοινωνικού και νομικού περιεχομένου σε ηλεκτρονικά περιοδικά και τοπικές εφημερίδες. Έχει γράψει το διήγημα ”Άρματα κραυγών ζωής”. Κατά τη διάρκεια της φοιτητικής του ζωής συμμετείχε σε συνέδρια, εικονικές δίκες, εθελοντικές δράσεις. Δηλώνει πως αγαπά το γράψιμο διά της λογικής και αντικειμενικής εγκεφαλικής οδού!
Το βιβλίο του “Ήθος και Έθος, η Ηθική Κατάκτηση του Ευ Ζην” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΛΛΩΣΤΕ.

Περισσότερα σχετικά άρθρα
Περισσότερα από Eword
  • Η τεχνολογική μαγεία των Βορείων

    Του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο θρυλικός επιστήμονας και συγγραφέας έργων επιστημονικής φαντασίας A…
  • Τα Χρόνια της Οργής

    ~ Έρικ Σμυρναίος Σίγουρα ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς. Το 2020 έχει ήδη κατακτήσει το βά…
  • Η Νέα Μισανθρωπία

    Και ξαφνικά γίναμε μιάσματα! Ένα είδος πλανητικού καρκίνου που εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα και…
Load More In Κοινωνικές Επιστήμες
Comments are closed.

Δείτε επίσης

Η τεχνολογική μαγεία των Βορείων

Του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο θρυλικός επιστήμονας και συγγραφέας έργων επιστημονικής φαντασίας A…