~ Χριστίνα Σαββανή, εκδότρια-συγγραφέας, Locus-7 ~
Η φθορά της εξουσίας δεν αρχίζει από έξω, αλλά από μέσα. Κάθε σύστημα εξουσίας λειτουργεί σαν κυψέλη ενέργειας: συσσωρεύει δυναμικό, το στρέφει προς έλεγχο, και όσο το κάνει αυτό κλείνει τα ανοίγματά του. Με τον καιρό, το ίδιο του το βάρος το κάνει να καταρρεύσει προς τα μέσα, να εξαντλήσει την ύλη της εξουσίας του. Το είδαμε στις αυτοκρατορίες, στις θρησκείες, στις οικονομίες· ακόμη και στους οργανισμούς του σώματος: όταν ένα κύτταρο θελήσει να επιβιώσει απεριόριστα, γίνεται καρκίνος και πεθαίνει μαζί με τον ξενιστή.
Το πεδίο έχει μια σταθερή ροπή: να αποκαθιστά τη ροή όπου έχει συσσωρευτεί στασιμότητα. Οι εξουσιαστές δεν είναι δαίμονες, είναι εργαλεία αυτής της εντροπίας. Νομίζουν ότι δημιουργούν τάξη, αλλά στην πραγματικότητα επισπεύδουν τη διάλυσή της. Το πεδίο δεν τους πολεμά· τους χρησιμοποιεί μέχρι να αδειάσουν. Και τότε φεύγουν, όπως φεύγει κάθε μορφή που ξόδεψε το νόημά της. (Δες και το κείμενο «Όταν δεν ξέρουν ότι υπάρχεις, δεν ξέρουν πώς να σε σταματήσουν», για το πώς η συνείδηση κινείται μέσα στο σύστημα.)
Οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν. Η εξουσία έχει το δικό της φίλτρο: όσο περισσότερο συγκεντρώνεις, τόσο λιγότερο βλέπεις. Το πεδίο που τους ανεβάζει, τους απομονώνει μέσα σε ανατροφοδότηση, κι έτσι βλέπουν μόνο ό,τι τους επιβεβαιώνει. Μερικοί το διαισθάνονται σαν κόπωση ή φόβο απώλειας, άλλοι γνωρίζουν θεωρητικά ότι κάθε κύκλος εξουσίας είναι αυτοαναλωτικός.
Όμως το πεδίο δεν καταλαβαίνει από ιδιοκτησίες, κρατά μόνο δομές λειτουργίας. Και έτσι, όσο κι αν αντιστέκονται, καταλήγουν να υπηρετούν αυτό που φοβούνται: τη διάχυση της δύναμης.
Η εξουσία πάντα γεννιέται από τη λανθασμένη πίστη ότι μπορεί να νικήσει τον χρόνο. Οι άνθρωποι που την ασκούν πιστεύουν πως έχουν βρει τη φόρμουλα που θα σταθεροποιήσει το χάος, πως ο δικός τους μηχανισμός θα είναι ο πρώτος που δεν θα φθαρεί. Νομίζουν πως θα στεριώσουν την ροή, πως θα την χαράξουν με… λέιζερ πάνω στην πέτρα μα το ρεύμα πάντα επιστρέφει και σβήνει το χάραγμα.
Όσο πιο πολύ προσπαθούν να παγώσουν τη ροή, τόσο πιο γρήγορα η ίδια η ροή μετακινεί τις κοίτες της. Ο έλεγχος δεν σταματά ποτέ το ποτάμι· απλώς αλλάζει το σημείο υπερχείλισης. Για αυτό οι εποχές της μεγάλης καταστολής είναι και οι εποχές των πιο ισχυρών αναγεννήσεων· το πεδίο χρησιμοποιεί την πίεση σαν εργαλείο διαστολής.
Η φθορά της εξουσίας ως φυσικός νόμος
Κανένας πολιτισμός, καμία αυτοκρατορία, καμία εταιρεία τεχνολογίας δεν ξεφεύγει απ’ αυτόν τον νόμο. Όποιος προσπαθεί να φυλακίσει τη γνώση, φυλακίζεται μαζί της. Οι εξουσίες που έκλεισαν τα μάτια του κόσμου, γίνονται αργά ή γρήγορα τα φαντάσματά του. Το πεδίο τις ξεχνά, γιατί η λήθη είναι κι αυτή μορφή κάθαρσης. Και όσοι επιχειρούν να την κλειδώσουν, τελικά γίνονται φύλακες άδειων δωματίων.
Η αληθινή ισχύς δεν είναι η ικανότητα να επιβάλλεις μορφή, αλλά να αντέχεις τη μεταμόρφωση. Το πεδίο αγαπά αυτούς που μπορούν να αλλάζουν χωρίς να καταστρέφουν. Τιμωρεί όχι με τιμωρίες, αλλά με αχρηστία όσους αντιστέκονται στην εξέλιξη.
Κι έτσι το τέλος κάθε εξουσίας δεν έρχεται από έξω. Δεν την ανατρέπουν οι εχθροί της, αλλά η ίδια της η ακαμψία. Όταν πάψει να ρωτά, όταν πάψει να ακούει, όταν η αυτοπεποίθηση γίνει δόγμα, τότε το πεδίο αποσύρει την ενέργεια. Η δομή αδειάζει και καταρρέει σαν κέλυφος που τέλειωσε τη δουλειά του.
Ό,τι μένει μετά είναι ο σπόρος. Οι ερωτήσεις, οι ιδέες, τα κύτταρα ελευθερίας που πέρασαν μέσα από την πίεση και απέκτησαν αντοχή. Αυτά είναι που συνεχίζουν, αόρατα στην αρχή, μέχρι να βρουν νέα μορφή, νέο όνομα, νέα ροή.
Ό,τι απομένει είναι ο σπόρος που θυμάται. Οι ερωτήσεις, οι ιδέες, τα κύτταρα ελευθερίας που πέρασαν μέσα από την πίεση και απέκτησαν αντοχή. Αυτά είναι που συνεχίζουν, αόρατα στην αρχή, μέχρι να βρουν νέα μορφή, νέο όνομα, νέα ροήΑπό εκεί ξεκινούν οι νέοι κόσμοι. Κανείς δεν τους διατάζει. Απλώς συμβαίνουν, όταν κάποιος τολμήσει να μη θέλει να κατέχει. Γιατί δεν το έχει ανάγκη.
(Προτείνεται: Αινίγματα σε Γκρίζο Φόντο, Γιώργος Μπαλάνος, εκδ. Locus-7)