Αρχική Αιρετικά Οι Δυστοπίες του Παρόντος και το Όνειρο του Μέλλοντος

Οι Δυστοπίες του Παρόντος και το Όνειρο του Μέλλοντος

8 second read

Συνέντευξη Έρικ Σμυρναίου στον Παναγιώτη Κάρδαρη και το eword.gr

Για άλλη μια φορά έχω τη χαρά να βρίσκομαι μαζί με τον συγγραφέα Έρικ Σμυρναίο, σε μια εποχή που το φόντο έχει αλλάζει δραματικά και ριζικά. Λίγο οι μάσκες, λίγο η πανδημία, λίγο ο ιός, λίγο οι θεωρίες που περιβάλλουν την προέλευσή του ή την ίδια του την ύπαρξη, λίγο η απαγόρευση ελεύθερης μετακίνησης και ο επερχόμενος εφιάλτης μιας παγκόσμιας οικονομικής κατάρρευσης, το σκηνικό αυτή τη φορά θυμίζει ταινία που περιγράφει τη, σχεδόν, απόλυτη δυστοπία.

Έρικ, σε καλωσορίζουμε, μαζί με τους αναγνώστες μας, στο διαδικτυακό μας σαλόνι! Το οποίο είναι covid -free, μια και τηρείται η κατάλληλη απόσταση, που είναι πολύ πάνω από τα δύο μέτρα και τα δυο σταθμά της καθημερινότητας. Δεν είναι κοινότυπο να πω ότι χαίρομαι ιδιαίτερα που για ακόμα μια φορά μου δίνεται η ευκαιρία να σου θέσω και πάλι κάποια ερωτήματα, αντίθετα είναι μία ειλικρινής αλήθεια.
Απ: Και εγώ με τη σειρά μου σε ευχαριστώ πολύ για το ζεστό και ευγενικό σου καλωσόρισμα. Νιώθω πολύ χαρούμενος που θα ξανασυζητήσουμε για κάποια –ενδιαφέροντα το δίχως άλλο– ζητήματα. Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, πως η ποιότητα μιας συνέντευξης-συζήτησης δεν εξαρτάται μονάχα από αυτόν που απαντάει αλλά και από εκείνον που θέτει τις ερωτήσεις. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, εφόσον εκείνος είσαι εσύ, είναι σίγουρο ότι θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον!

Υπάρχει, λένε, μια κινέζικη ευχή, (αν και αμφισβητείται η κινέζικη προέλευσή της), που εύχεται να «ζήσουμε σε ενδιαφέροντες καιρούς». Η σημερινή μας πραγματικότητα κάθε άλλο παρά μη ενδιαφέρουσα είναι. Με αυτό το στοιχείο, λοιπόν, αλλά και με οδηγό τη συγγραφική ματιά σου, μιας και το πρωταρχικό υλικό της φαντασίας μας είναι ο ίδιος ο κόσμος και η ζωή μας σε αυτόν, πώς κρίνεις τα πράγματα και τον τρόπο αντιμετώπισής τους από το σύνολο της κοινωνίας μας; Ποια είναι η δημιουργική σου πρόταση για τη διαχείριση μιας τέτοιας κατάστασης;
Απ: Πραγματικά ζούμε σε πολύ ενδιαφέροντες καιρούς! Βέβαια κατά πόσο αυτό αποτελεί ευχή ή κατάρα προσδιορίζεται από τον τρόπο που επιλέγουμε να ανταποκριθούμε στα ερεθίσματά τους. Σίγουρα, ο συνδυασμός της οικονομικής αβεβαιότητας, της πανδημίας και των ταχύτατων αλλαγών που επιφέρουν στην καθημερινότητά μας ασκεί μια πολύ επώδυνη επίδραση στον ψυχισμό μας. Για παράδειγμα, οι ειδικοί μας προειδοποιούν ήδη πως η καραντίνα που επιβλήθηκε εξαιτίας της εξάπλωσης του covid-19 έχει ήδη προκαλέσει μια έκρηξη ψυχικών νοσημάτων ενώ, όπως έχουμε ήδη αρχίσει να συνειδητοποιούμε, οι αλλαγές που έφερε η εμφάνισή του δεν θα αρθούν εντελώς ακόμα και μετά την ανάπτυξη και χρήση κάποιου αποτελεσματικού εμβολίου.
Ωστόσο, θα ήταν καλό να δούμε την όλη εικόνα από κάποια απόσταση, στα πλαίσια ενδεχομένως ενός πιο μακροπρόθεσμου ορίζοντα: Η ανθρωπότητα έχει αντιμετωπίσει πολύ πιο καταστροφικές πανδημίες στο παρελθόν από τις οποίες βγήκε νικήτρια. Υπήρξαν εποχές που μια πανδημία δεν έκλεινε απλά και μόνο τον κόσμο στα σπίτια του, αλλά προκαλούσε τέτοια αποδιοργάνωση των κοινωνικών υποδομών που συνοδευόταν από εκρήξεις βίας, από πείνα, από πολέμους και βιαιότατες πολιτικο-θρησκευτικές ανακατατάξεις. Αυτό που ίσως θα έπρεπε να μας απασχολεί πιο πολύ δεν είναι ο ίδιος ο covid-19, αλλά οι αλλαγές που προκαλεί, ως καταλύτης, στη λειτουργία της οικονομίας και στον τρόπο που οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Επίσης, καλό θα ήταν να δούμε την εξάπλωσή του ως το σύμπτωμα μιας ευρύτερης ασθένειας που σχετίζεται με τον τρόπο που διαχειριζόμαστε το φυσικό μας περιβάλλον. Υποψιάζομαι πως έχουμε ξεπεράσει κάποια όρια κι εναντίον μας ενεργοποιούνται πλέον ορισμένοι αμυντικοί μηχανισμοί. Ωστόσο, διατηρώ μεγάλη πίστη στην προσαρμοστικότητα των κοινωνιών και της ανθρωπότητας εν γένει. Πιστεύω πως θα βρεθούν τρόποι διαχείρισης των αλλαγών που έρχονται και πως η γνώση που αντλούμε από αυτή την εμπειρία, σε συλλογικό αλλά και ατομικό επίπεδο, θα μας επιτρέψει να αλλάξουμε προς τον καλύτερο τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε ο ένας στον άλλο αλλά και στον κόσμο που μας περιβάλλει.

Ζούμε σε μια δυστοπία που είναι χαρακτηριστική του μέλλοντος που θα ακολουθήσει κι η αρχή μιας δυστοπικής χρονικής ακολουθίας; Δηλαδή, όταν τελειώσει αυτό, πιστεύεις ότι θα πρέπει να περιμένουμε κάτι ακόμα μεγαλύτερο; Τελικά το μέλλον συνεχίζει να ανήκει στον άνθρωπο;
Απ: Σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς, η εποχή της πανδημίας θα παραχωρήσει τη θέση της σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση, αντίστοιχη αυτής που ξεκίνησε το 2008, κατά τη διάρκεια της οποίας θα αλλάξουν πολλά. Το γεγονός επίσης πως ζούμε σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές σταθερές του κόσμου μας αλλάζουν ταχύτατα, όπως και το κέντρο της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας το οποίο σταθερά πλέον κινείται προς Ανατολάς, σημαίνει πως ενδεχομένως θα ζήσουμε ακραία ασταθείς καταστάσεις. Στο εκρηκτικό αυτό μείγμα θα πρέπει να προστεθεί και η καλπάζουσα τεχνολογική πρόοδος που, αργά ή γρήγορα, θα μεταλλάξει την έννοια του τι εστί άνθρωπος, ζωή ή μηχανή, καθώς και το εξελισσόμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής που φαίνεται ότι κάποια στιγμή θα μεταμορφώσει τελείως το πρόσωπο του κόσμου μας. Επίσης, οι γνώσεις που αποκαλύπτονται μπροστά μας, μέσω για παράδειγμα της υποατομικής φυσικής και της μοριακής βιολογίας, θα αλλάξουν εντελώς τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τους εαυτούς μας και το σύμπαν.
Μέσα από αυτό το πρίσμα, φαίνεται ότι το μέλλον δεν ανήκει στον άνθρωπο, ωστόσο μόνο αν δεχτούμε ότι ο άνθρωπος είναι το σύγχρονο μοντέλο ενός καταναλωτή με στενούς διανοητικούς ορίζοντες και σχεδόν ανύπαρκτη πνευματική καλλιέργεια, το οποίο κυριαρχεί αυτή τη στιγμή. Εγώ θα έλεγα ότι το μέλλον ανήκει σε κάποιον μετάνθρωπο, ο οποίος ακόμα δεν έχει κάνει την εμφάνισή του. Ως Μετάνθρωπο δεν ορίζω κάποιο πλάσμα που θα αποτελεί μια συγχώνευση ανθρώπου-μηχανής όπως φαντάζονται πολλοί, αλλά έναν απόγονό μας που θα έχει αναπτύξει δυνάμεις και δεξιότητες που, προς το παρόν, βρίσκονται σε λανθάνουσα μορφή και θα μπορεί να ανταποκρίνεται και να αλληλεπιδρά επάξια με τον απαιτητικό και περίπλοκο κόσμο των μηχανών του. Πιστεύω πως τα πρώτα σημάδια αυτού του εξελικτικού άλματος που ετοιμάζεται να κάνει το είδος μας είναι ήδη ορατά και πως κάποια στιγμή στο μακρινό μέλλον, όταν η αλλαγή θα έχει ολοκληρωθεί με επιτυχία, η ανθρωπότητα της αρχής του 21ου αιώνα θα φαίνεται στα μάτια των απογόνων μας ως ένα στενό κουκούλι μέσα στο οποίο κυοφορούνταν μια καινούργια ανθρωπότητα.

Οι Μνήμες του Άρη, Έρικ ΣμυρναίοςΜια και μιλάμε για μέλλον, ο νους μου πάει σε ένα πρόσφατο βιβλίο σου, το γνωστό πια «Οι Μνήμες του Άρη» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άλλωστε. Μπορείς να μας μιλήσεις για αυτό; Τελικά το πεπρωμένο μας είναι τα αστέρια;
Απ. Στο εν λόγω βιβλίο, το οποίο είναι το 8ο στη σειρά των λογοτεχνικών μου εγχειρημάτων, περιγράφω ένα μέλλον το οποίο είναι μια προβολή των ανησυχιών του παρόντος. Βρισκόμαστε κάπου εκατό χρόνια στο μέλλον και η ανθρωπότητα έχει ήδη καταφέρει να εξαπλωθεί στο ηλιακό σύστημα. Η Σελήνη απολαμβάνει μια ακμάζουσα οικονομία και οι κάτοικοί της ένα τρυφηλό βιοτικό επίπεδο. Ο δε πλανήτης Άρης αποτελεί τα Νέα Σύνορα, έναν κόσμο προς κατάκτηση και εκμετάλλευση, στον οποίο έχουν ήδη εγκατασταθεί κάποια εκατομμύρια άνθρωποι. Η Γη, αντίθετα, έχει μείνει πίσω. Είναι ένας κόσμος φτωχοποιημένος, οικολογικά καταπονημένος και δυσλειτουργικός. Οι εντάσεις ανάμεσα στους τρεις κόσμους, την τριτοκοσμική Γη, την υπερανεπτυγμένη Σελήνη και τον αναπτυσσόμενο Άρη είναι έκδηλες και προκαλούν κάθε είδους προβλήματα στη ζωή των κατοίκων τους. Ο ήρωας-αφηγητής της ιστορίας εγκαταλείπει τη Γη προκειμένου να εντοπίσει τη χαμένη σύντροφό του, μια όμορφη και μάλλον τεχνοφοβική μυστικίστρια, η οποία νιώθει παράταιρη στον κόσμο όπου ζει. Καταφθάνει στον Άρη, μπλέκει σε μια παράξενη συνομωσία και ανακαλύπτει ότι ο Κόκκινος Πλανήτης κρύβει ένα μυστικό, κάτι που αποτελεί μια δυνητική απειλή για ολόκληρη την ανθρωπότητα… Στο τέλος του βιβλίου ο κεντρικός ήρωας εκφράζει τη βεβαιότητα πως η ανθρωπότητα θα τα καταφέρει τελικά και πως όντως το πεπρωμένο μας είναι Στα Άστρα, κάτι που πιστεύω πολύ βαθιά κι εγώ ο ίδιος.

Πιστεύεις ότι υπάρχει, ή θα ήθελες να υπάρχει ζωή με νοημοσύνη στο αχανές σύμπαν; Αξίζει να ονειρευόμαστε, τελικά, νέα σύνορα, έστω και αν αυτά βρίσκονται εκατομμύρια έτη φωτός μακριά;
Απ: Θα ήταν εντελώς παράλογο και απίθανο να υπήρχε ζωή και νοημοσύνη μονάχα στο δικό μας πλανήτη. Ήδη, οι αστρονόμοι μας λένε πώς μόνο στο δικό μας γαλαξία υπάρχουν περίπου 600 εκατομμύρια πλανήτες με συνθήκες στην επιφάνειά τους που είναι παρόμοιες με αυτές που επικρατούν στη σημερινή Γη. Εξάλλου, αν συνυπολογίσουμε σε αυτό και την ικανότητα της ζωής να προσαρμόζεται και να θριαμβεύει ακόμα και κάτω από τις πιο ακραίες για μας συνθήκες, νιώθω πεπεισμένος πως το σύμπαν βρίθει από ζωή και από νοημοσύνη. Απλά, εμείς, με τα περιορισμένα τεχνολογικά μέσα που διαθέτουμε σήμερα δεν έχουμε καταφέρει να τις εντοπίσουμε ακόμα.
Επίσης, η ζωή που έχει σίγουρα αναπτυχθεί εκεί έξω, μπορεί να ακολουθεί εξελικτικά μονοπάτια και να έχει χαρακτηριστικά που είναι τόσο διαφορετικά από ό,τι έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε ως κάτι το ζωντανό, που να είμαστε ανίκανοι να την κατανοήσουμε. Το ίδιο ισχύει για το ζήτημα της νοημοσύνης, για την οποία δεν έχουμε καταφέρει καν να φτιάξουμε έναν απόλυτα λειτουργικό ορισμό. Για παράδειγμα, ένας μύκητας που βρίσκει το συντομότερο δυνατό δρόμο για την τροφή του μέσα από έναν λαβύρινθο, είναι νοήμων; Μπορούμε να κατανοήσουμε τη συλλογική νοημοσύνη μιας τερμιτοφωλιάς ή ενός δάσους, που σύμφωνα με αυτά που μας λένε οι επιστήμονες, αντιδρά στο περιβάλλον του σαν ένας σκεπτόμενος υπερ-οργανισμός; Υπό αυτό το πρίσμα, όχι μόνο μπορούμε να ονειρευόμαστε νέα σύνορα, αλλά έχουμε και τη ηθική υποχρέωση να τα επιδιώκουμε γιατί μόνο έτσι θα εξελιχθούμε ως πολιτισμός και ως είδος.

Σε έναν κόσμο που κυριαρχεί η τάση της απομάγευσης, αυτή η ανάγκη του ανθρώπου της πίστης σε ένα απροσδιόριστο «μυστηριώδες μαγικό στοιχείο» πιστεύεις ότι θα καλυφθεί τελικά από την επιστήμη και συγκεκριμένα από την εξερεύνηση του διαστήματος;
Απ: Καταρχήν, δεν πιστεύω καθόλου πως ο κόσμος μας έχει απομαγευτεί. Το αντίθετο συμβαίνει. Για παράδειγμα, ο αστυμαγικός μυστικισμός, οι αστικοί μύθοι και η αναζήτηση του ανεξήγητου γνωρίζουν πρωτοφανή άνθιση, ενώ το ενδιαφέρον για τις “παραφυσικές” δυνάμεις του ανθρώπου είναι πιο ζωηρό από ποτέ. Απλά η όλη αυτή αναζήτηση έχει ξεπεράσει τους απλοϊκούς περιορισμούς του παρελθόντος κι έχει γίνει πιο απαιτητική. Ως παρενέργεια αυτής της ζύμωσης, όμως, δεν μπορώ να μην αναφέρω τη συνομωσιολογία ή οποία επίσης ανθεί. Αλλά, όπως και να το κάνουμε, κάθε τι το φωτεινό έχει και τη σκοτεινή του πλευρά! Το ερώτημα που μου θέτεις ωστόσο είναι πολύ ενδιαφέρον: Πραγματικά πιστεύω πως η επιστήμη ήδη ξεδιπλώνει μπροστά μας ένα θαυμαστό σύμπαν άπειρων πιθανοτήτων που επαναπροσδιορίζει την έννοια του μαγικού και του ιερού. Η εξερεύνηση του διαστήματος, που σε αντίθεση με τις γκρίνιες πολλών, εξακολουθεί να εξελίσσεται, δεν μπορεί παρά να εμπλουτίζει αυτή τη μαγική εικόνα, καθώς οι ανακαλύψεις στις οποίες οδηγεί μεταμορφώνουν το σύμπαν σε κάτι όλο και περισσότερο μαγικό.

Δεν θα σε ρωτήσω αν θεωρείς τον εαυτό σου καλό συγγραφέα, καθώς για την ποιότητά σου μιλάνε οι σελίδες, οι εκτυπωμένες ή οι ηλεκτρονικές, του έργου σου. Θα ρωτήσω, όμως, κάτι που θα ρωτούσε ένας νέος αναγνώστης. Στην εποχή μας υπάρχει πληθώρα εκδόσεων, βιβλίων και άρθρων. Ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει να αγοράσει κάποιος τα βιβλία σου; Τι θεωρείς ότι προσφέρεις ως συγγραφέας στον αναγνώστη;
Απ: Θα απαντήσω ως εξής: Δυστυχώς η σύγχρονη συμβατική, ή mainstream αν προτιμάς, νεοελληνική λογοτεχνία έχει εγκλωβιστεί σε ένα παρεοκρατούμενο κλοιό που αναμασά τα ίδια και τα ίδια. Ιστορικά ρομάντζα, αναλύσεις πρόσφατων ή και λιγότερο πρόσφατων ιστορικών εποχών της Ελλάδας, ημιπορνογραφικά, δήθεν επαναστατικά μυθιστορήματα που πλασάρονται ως ριζοσπαστικά και τολμηρά και ηθογραφίες που ακολουθούν μια παρωχημένη λογική ταξικής διαστρωμάτωσης. Όλα αυτά τα έργα έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Δεν ασχολούνται καθόλου με το μέλλον, λες και για τους Έλληνες το μέλλον είναι ένας κόσμος στον οποίο δεν χωράνε. Και όχι μόνο αυτό, αλλά ερμηνεύουν την πραγματικότητα μέσα από ένα ρηχό πρίσμα «σκληρού ρεαλισμού» που στην πραγματικότητα είναι εντελώς παρωχημένος. Η φανταστική λογοτεχνία, που στα μάτια της πλειοψηφίας των Ελλήνων διανοούμενων έχει την παγκόσμια αποκλειστικότητα να θεωρείται “παραλογοτεχνία”, προσφέρει μια απελευθερωτική ανάσα από αυτή την άνυδρη και χυδαία τελικά, οπτική. Το μέλλον είναι συναρπαστικό. Οικοδομείται γύρω μας καθημερινά. Είναι η Μεγάλη Περιπέτεια. Η Λογοτεχνία του Φανταστικού, η οποία ανοίγει πύλες όχι μόνο σε μελλοντικούς κόσμους αλλά και σε κόσμους όπου τα πράγματα έχουν εξελιχθεί διαφορετικά, σε κόσμους παράλληλους, αλλά και σε πιθανές πτυχές του δικού μας κόσμου, διευρύνει το μυαλό του αναγνώστη. Τον προειδοποιεί και τον προβληματίζει. Του προσφέρει ιδέες και γνώσεις. Τον κάνει να σκεφτεί έξω από το κουτί. Τον ταξιδεύει. Κάτι από όλα αυτά προσπαθώ να προσφέρω και εγώ στους αναγνώστες μου.

Αφού για άλλη μια φορά σε ευχαριστήσω για το χρόνο σου και την παρουσία σου, θα ήθελα να κλείσουμε τη συνέντευξή μας με ένα δικό σου μήνυμα προς τους αναγνώστες του e-word, με φόντο το κλίμα των καιρών μας.
Απ: Σε ευχαριστώ και εγώ για τα όμορφα και έξυπνα ερωτήματα που μου έθεσες. Αν θα μπορούσα να στείλω κι εγώ ένα μήνυμα στους αναγνώστες μας, αυτό θα ήταν το εξής: Τολμήστε να ονειρευτείτε. Ο καινούργιος κόσμος σας ανήκει. Και κυρίως, μην αμφισβητήσετε ποτέ την αξία των ονείρων σας.

Και πάλι σε ευχαριστώ και όπως συνηθίζω να λέω, εις το επανιδείν!

Περισσότερα σχετικά άρθρα
Περισσότερα από Eword
  • Όταν περπατούσαμε με τους δράκους

    Έρικ Σμυρναίος  ~ Στις παραδόσεις των λαών όλου του κόσμου, υπάρχουν αναφορές σε δράκους. …
  • Superman vs Lex Luthor

    Ένα αιρετικό άρθρο του Έρικ Σμυρναίου ~ Ο Superman είναι o απόλυτος υπερήρωας. Ως δημιούργ…
  • Κάθε Δίνη είναι μια Πύλη

    Γιώργος Μπαλάνος∼Μια σκιερή σιλουέτα γερακιού που με ορθάνοιχτες φτερούγες κόβει βόλτες ψη…
Load More In Αιρετικά
Comments are closed.

Δείτε επίσης

Οι Κηπουροί της Εδέμ

~ του Έρικ Σμυρναίου ~ Από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, διδαχτήκαμε να βλέπουμε τους εα…